Neyi, nasıl ölçüyoruz?

GEO skoru iki ölçümün ortalamasıdır

Skorunuz %50 motor görünürlüğü + %50 teknik site hazırlığı. İki taraf birbirinden bağımsız ölçülür; biri ölçülemezse skor mevcut tarafa dayanır ve raporda bu açıkça yazılır — eksik ölçümü sıfır saymayız.

Bu birleşik sayı bir hazırlık endeksidir, görünürlük ölçüsü değildir. Sitesi kusursuz ama motorlarda hiç görünmeyen bir marka da bu endekste yüksek çıkar. Aylık raporda bu yüzden adı GEO Hazırlık Endeksidir ve asıl gösterge ayrıca verilir: AI keşif görünürlüğü — yani sizi bilmeyen birinin sizi bulup bulamadığı.

Motor görünürlüğü nasıl hesaplanır

Her motor için ayrı bir skor çıkarılır, sonra motorların ortalaması alınır. Tek motorun skoru şu iki şeyden oluşur:

• Görülme oranı (%60 ağırlık): kaç sorguda adınız geçti.
• Sıra (%40 ağırlık): geçtiyseniz cevabın kaçıncı sırasındasınız. 1. sıra tam, 2. sıra 0,75, 3. sıra 0,55, sonrası 0,4 katsayı alır.

"Göründü" ne demek: motorun cevap metninde marka adınızın geçmesi. Adın geçtiği her yer sayılır; olumlu anılma şartı aranmaz — marka algısı ayrı bir bölümde ölçülür.

Sayfası okunacak kaynaklar frekans sırasına göre seçilir. Liste bir dönem geldiği sırayla kesiliyordu ve en sık okunan kaynaklar sınıflandırılmadan kalıyordu: bir raporda 6, 6 ve 5 soruda geçen üç kaynak “önce açıp bakın” diye müşteriye ödev olarak verilirken, 2 soruda geçen iki kaynağın sayfası okunmuştu. Yetenek vardı, en önemli yere uygulanmamıştı — analitik işi müşteriye geri devretmek, raporun geri kalanındaki titizlikle çelişir.

Kaynağın ne olduğunu alan adından tahmin etmiyoruz — sayfayı açıp okuyoruz. Bir alan adı ipucudur, kanıt değildir ve bunu üç kez pahalıya öğrendik: “bet” alt dizesi bir yapı malzemesi satıcısını bahis sitesi saydı, “grup/group” farkı bir rakibi görünmez yaptı, ve “sanayi” alt dizesi bir fan üreticisinin kendi sitesini “Sektör dizini” yaptı — o satır yüksek öncelikli bir iş olarak müşteriye gitti ve biz ona rakibinin sitesinde firma profili açmasını söyledik. Oysa bir dizin ile bir firma sitesi bambaşka metinler taşır ve fark gözle bariz: dizin ziyaretçiyi kayda çağırır (“firmanızı ekleyin”, “üye ol”, “12.500 firma kayıtlı”), bir firma kendinden birinci çoğul şahısla söz eder (“ürünlerimiz”, “fabrikamız”, “referanslarımız”). Bu ayrım deterministik olarak ölçülebilir; yapay zekaya sormaya gerek yok. Alan adından kesin karar veremediğimiz kaynakların ana sayfasını açıp metnini okuyoruz ve üç şeyi birlikte soruyoruz: sayfa bir dizin mi yoksa tek bir firma mı anlatıyor, anlattığı iş sizin kategorinizde mi, ve sayfa okunabildi mi. Üçü de olmadan “rakip” demiyoruz. Dizin işareti bilerek daha güçlü sayılır: bir dizin de “hakkımızda” sayfası taşır, ama bir firma “firmanızı ekleyin” demez. Kategori kelimeniz sayfanın başlığında geçiyorsa “rakip”, yalnız gövdesinde geçiyorsa “muhtemelen rakip” diyoruz. Sayfa okunamazsa (bazı dizinler otomatik istekleri reddeder) alan adı tahminine geri düşüyoruz ve raporda hangi satırın okunarak, hangisinin tahminle sınıflandığı yazıyor.

Kategori adınızı taşıyan alan adı muhtemelen rakiptir. Bir fan üreticisinin raporunda robinsonfans.com ve vimaxfan.com “sınıflandıramadık, önce açıp bakın” diye ödev olarak verildi — adlarından ne oldukları belli. Rakip listesinde olmadıkları için tanınmıyorlardı, oysa sizin kendi kategori kelimeniz elimizdeydi. Bilinen bir tipe uymayan alan adı sizin kategori kelimenizi taşıyorsa artık “muhtemelen rakip sitesi” diyoruz — “rakip” değil, çünkü bir dizin de o kelimeyi taşıyabilir. Gerekçesini yazıyoruz ve bir dakikalık doğrulama istiyoruz; bilmediğimizi bildiğimiz gibi sunmuyoruz. Çok genel kelimeler (sistem, çözüm, teknoloji, ürün) ayıklanır: onlar her alan adına uyar ve ayırt etmez.

Rakip listesi ile kaynak listesi birbirini besler. Motorların gösterdiği bir alan adı, aynı ölçümde çıkardığımız rakip markalardan birine aitse onu “sınıflandıramadık” diye müşteriye ödev olarak vermeyiz — cevap zaten raporun içinde durur. Bir raporda “ERF Grup” rakip listesindeydi ve erfgroup.com için “önce açıp bakın” dedik; sebep tek bir kelimeydi: marka adı Türkçe “Grup”, alan adı İngilizce “group”. Kurumsal kelimeler (grup/group, holding, sanayi, teknoloji/technology, ltd, A.Ş.) artık iki dilde de atılıp çekirdek adlar karşılaştırılıyor.

Denetim yapılamadıysa yüzdeyi doğrulanmış gibi sunmuyoruz. Varlık denetimi bir yapay zeka çağrısıdır ve düşebilir. Düştüğünde hiçbir hücre elenmiyordu ve rapor “9 cevabın 9'u doğru şirketten bahsediyordu — tanınırlık %100” diyordu; oysa hiçbiri denetlenmemişti. Aynı raporun alt bölümünde motorun markayı bir bakanlık birimi sandığı yazıyordu: müşteri önce %100 rozetini, sonra o cümleyi okuyor ve ölçüme güveni gidiyor. Yakalanan hata loglanmıyorsa yakalanmamış sayılır. Denetim tamamlanamazsa rapor artık bunu açıkça yazıyor ve yüzdenin doğrulanmamış olduğunu, olduğundan yüksek olabileceğini söylüyor.

Adı paylaşan markalarda “tanındı” yetmez. Motor doğru şirketten bahsedip aynı adı taşıyan başka bir varlığı da anlatabiliyor: “KABİM, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın bir birimidir; ayrıca yazıcı sarf malzemesi satan bir firma da bu adı kullanır.” Hakem bunu uzun süre doğru saydı — doğru şirket cevapta geçiyor, karışıklık yok gibi görünüyor. Sonuç, raporun kendi kendini yalanlamasıydı: aynı sayfada hem “%100 doğru tanınma” hem “motorlar sizi kamu kurumu olarak tanımlıyor” yazıyordu. Adınızı bilen biri böyle bir cevabı okuduğunda hangi şirketten bahsedildiğinden emin olamaz; bu temiz bir tanınma değildir. Bu hücreler artık tanınma saymıyor ve raporda ayrı bir dille anlatılıyor, çünkü müdahalesi de farklı: “sizi tanımıyor” ile “sizi tanıyor ama adınız paylaşılıyor” aynı iş değil.

Bir cevapta bulunan karışıklık, diğer cevaplar için de kanıttır. Denetim her cevabı ayrı ayrı inceliyor ve bir çağrıda fark ettiğini öbüründe kaçırabiliyor. Bir ölçümde bunun somut sonucu şu oldu: iki cevap “aynı adlı, başka ülkede merkezli bir şirketle birlikte anlatıyor” diye düşürüldü ve gerekçesi yazıldı; aynı ölçümdeki başka bir motorun cevabı markayı doğrudan o ülkede merkezli diye tanımlıyordu ve doğru sayıldı. Rapor aynı sayfada hem bulguyu hem bulguyu çürüten bir onay işareti bastı. Biz bütün cevaplara aynı anda bakabiliyoruz: doğrulanmış bir karışıklığın ayırt edici ifadesi çıkarılıp diğer cevaplarda aranıyor ve bulunan hücre tanınma saymıyor. Yanlış pozitife karşı üç kapı var — jeton dört harften uzun ve jenerik olmamalı, markanın kendi adı olmamalı, ve en önemlisi sitenizde geçmemeli: siteniz o ülkeden söz ediyorsa cevapta geçmesi karışıklık kanıtı değildir, gerçekten orada bir ofisiniz olabilir. Bu kararlar raporda ayrıca yazılır, çünkü hakemden değil bizim çıkarımımızdan gelirler.

O kapı ilk gerçek vakada delindi ve bunu da yazıyoruz. “Jeton sitenizde geçiyorsa kanıt sayılmaz” kuralı, hakem karışıklığı Türkçe yazdığında ve site İngilizce olduğunda çalışmadı: “Belçika” ile “Belgium” aynı yerdir ama metin olarak eşleşmez. Sonuç, büyük olasılıkla aynı şirkete ait hücrelerin düşürülmesi oldu. Normalleştirme aksanı çözüyordu, dili çözmüyordu. Artık dar ve kapalı bir eşanlam tablosu var (yaklaşık otuz ülke, Türkçe ve İngilizce yazımlarıyla) — yer adları bu hatanın en olası kaynağı, çünkü karışıklıkların çoğu “başka ülkede merkezli aynı adlı şirket” biçiminde. Liste tam değil ve olamaz: kapsamadığı bir dil çiftinde kapı yine delinebilir. Bu yüzden çapraz kontrolle düşen hücreleri raporda ayrıca listeliyoruz — karar bizim çıkarımımızdan geliyor ve siz onu görüp itiraz edebilmelisiniz.

“Başka şirketle karıştırma” ile “olmayan hizmet atfetme” ayrı bulgulardır. Bir ölçümde bir motor markadan doğru bahsetti ama ona ekipman satışı, barista eğitimi, çay ve atıştırmalık ekledi — ve rapor bunu “motorlar sizi başka bir şeyle karıştırıyor” başlığı altında gösterdi. Motor karıştırmıyordu: doğru markaya yanlış şeyler atfediyordu. İkisi ayrı sorun ve yapılacak iş de ayrı. Karıştırmada kimliği ayrıştırmak gerekir (tutarlı ad, kayıt, aynı adres ve unvan). Uydurmada ise kapsamı netleştirmek gerekir: sitenizde ne yaptığınızı olduğu kadar ne yapmadığınızı da açıkça yazan tek bir sayfa. Motor boşluğu kendi çıkarımıyla dolduruyor; boşluk kapanınca uydurma da kapanır. Aynı kutuda göstermek, yanlış reçeteyi vermek olurdu. Her iki durumda da hücre düşer — somut ama yanlış bilgi temiz bir tanınma değildir ve hiç bilgi olmamasından risklidir.

Yönetici özeti kusurun cinsini ölçümden alır. Özet cümlesi bir süre her markada aynı şeyi söylüyordu: “bazı motorlar sizi tanımıyor ya da başka bir şeyle karıştırıyor”. Bir ölçümde asıl bulgu bunların hiçbiri değildi ve rapor doğru teşhisi ayrı bir bölümde zaten gösteriyordu — özet onu duymuyordu. Yönetici özeti raporun tamamını okumayan için yazılır; orada yanlış kusuru adlandırmak, müşteriyi yanlış işe yönlendirir. Cümle artık dört bulgudan hangileri gerçekten ölçüldüyse onlardan kuruluyor: hiç bulunamama, başka işletmeyle karıştırılma, olmayan hizmet atfı, ayırt edici bir şey söylememe. “Hiç tanımıyor” ifadesi bile ancak hiçbir bulgu etiketi taşımayan düşmüş bir hücre varsa kullanılıyor — sabit bir giriş cümlesi, kusurun tamamen kapsam hatasından geldiği bir ölçümde yeni bir yanlış iddia üretirdi.

Duygu etiketi ile ticari risk ayrı eksenlerdir. Bir vize danışmanlığı raporunda ton “nötr” etiketlendi ve altındaki özet şunu diyordu: “güvenilirliği sorgulanması gereken, dikkatli olunması tavsiye edilen bir işletme… meşruiyeti hakkında şüphe uyandırmaktadır.” Bu nötr değil. Modelin ölçtüğü şey duygu: cevapta hakaret yok, üslup ölçülü, o yüzden “nötr”. Bizim ölçmemiz gereken şey ticari risk. İkisi tek etikette toplanınca raporun en kritik bulgusu gömülüyordu — üstelik dolandırıcılık algısının yüksek olduğu bir kategoride motorların müşteriyi markadan uzaklaştırması %0 görünürlükten daha acildir: görünürlük kazanmak aylar sürer, itibar kaybı her yeni cevapta tekrarlanır. Risk bulunduğunda bölüm “İtibar riski” adını alıyor ve kendi müdahale listesini taşıyor: doğrulanabilir resmi kimlik (sicil ve vergi numarası), tutarlı adres ve unvan, numarasıyla birlikte yetki belgeleri, bağımsız değerlendirme ve sonuç garantisi ima eden ifadelerin temizliği. Tespit modele sorulmuyor, metindeki uyarı kalıpları aranıyor — buradaki hata iki yönde de pahalı: kaçırmak da yanlış alarm vermek de.

Kalıplar sabit cümle değil anlam arar. İlk sürümde kalıpları o an elimizdeki cümleye göre yazmıştık. On sekiz dakika sonraki ölçümde motor aynı şeyi başka kelimelerle söyledi — “güvenilirlik konusunda temkinli ve uyarıcı bir yaklaşım” — ve hiçbiri tutmadı: biri “güvenilirliği” arıyordu, metinde “güvenilirlik” vardı; öbürü “temkinli olun” arıyordu, metinde “temkinli ve uyarıcı” vardı. Etiket yine “Nötr” çıktı. Serbest metinde sabit cümle aranmaz. Kalıplar artık iki katmanlı: tek başına yeten ifadeler (dolandırıcılık çağrışımı, temkinli/uyarıcı dil, resmi kaydın bulunamaması) ve yalnız güven ekseninden bir kelimeyle aynı cümlede geçtiğinde risk sayılan ifadeler (belirsizlik, doğrulanamama). İkinci katman olmasa “teslimat süreleri belirsiz” cümlesi itibar riski sayılırdı; her belirsizliği alarma çevirmek uyarıyı değersizleştirir.

Ton özetindeki kimlik teşhisi ton kutusunda gömülü kalmaz. Bir özet şunu diyordu: marka “bazen resmi bir gümrük terimi, bazen vize danışmanlık hizmeti, bazen de sosyal medya tabanlı butik bir oluşum” olarak anlatılıyor. Bu bir üslup notu değil, teşhis: motorlar tek bir varlık göremiyor — ki bu, görünürlük merdiveninin en alt basamağının tanımıdır. Böyle bir cümle yakalandığında rapor onu ayrıca işaretliyor ve neden bir kimlik meselesi olduğunu yazıyor. Kimlik netleşmeden yapılan görünürlük çalışması yanlış varlığa yatırım olur.

Raporun kendisi markanızı tek bir biçimde yazar. Bir çıktıda kapakta “Yurtdisikapin”, ton bölümünde “Yurtdışıkapın”, teslim ettiğimiz dosyada “Yurtdışı Kapın” yazıyordu. Ana tavsiyesi “aynı tanım her yerde aynı olsun” olan bir raporun kendi kapağında üç yazım olamaz. Kayıttaki ad ile sitenizin yapısal verisindeki ad farklıysa ve aynı markaya indirgeniyorsa rapor sitenizin yazımını kullanır — motorların okuduğu ad odur — ve farkı ayrıca bulgu olarak yazar. İki ad aynı markaya indirgenmiyorsa kayıttaki ad korunur: yanlış tüzel kişinin adını rapora basmayız, bunun yerine hangisinin doğru olduğunu sorarız.

Kendi tavsiyemizi kendi içimizde ihlal etmiyoruz. Raporun ana mesajlarından biri “aynı tanım her yerde aynı olsun”. Bir raporda markanın adı kayıtlarımızda “Yurtdisikapin”, sitenin yapısal verisinde “Yurtdışı Kapın” yazıyordu ve biz bunu hiç kontrol etmiyorduk. Fark bir hata değil, bir bulgu: motorlar varlıkları adla eşleştirir ve iki yazım iki ayrı varlık gibi görünebilir — bu, aynı raporun “kimlik karışıklığı” bölümünde anlattığı sorunun ta kendisidir. Artık aboneliğinizdeki ad ile sitenizin Organization şemasındaki ad karşılaştırılıyor ve fark varsa yazılıyor.

Motorun söylediği bilgi doğru mu? Tanınma denetimi uzun süre yalnız “doğru şirketten mi bahsediyor?” sorusuna baktı. İkinci bir soru daha var ve müşteri için daha kıymetli: söylediği şey doğru mu? Gerçek bir ölçümde motorlar bir markanın kuruluşunu 2010 diye anlattı; sitenin altbilgisi 2013 yazıyordu. O cevap “doğru tanınma” hanesine yazıldı — oysa yanlış tanınmak, bilinmemekten kötüdür. Artık motorların verdiği kuruluş yılı sitenin kendi ifadesiyle (açık kuruluş yılı, altbilgideki telif aralığı ya da “N yılı aşkın” gibi süre ifadeleri) karşılaştırılıyor ve çelişki raporda ayrı bir bulgu olarak gösteriliyor. Denetim şimdilik yalnız kuruluş yılını kapsıyor; bir olguyu ancak sitenizin kendi metninden doğrulayabiliyorsak denetleyebiliriz. Çalışan sayısı, ciro ve ürün adı için aynı şey geçerli değil, o yüzden onlarda iddiada bulunmuyoruz.

Marka sorgularında ek bir kontrol var: adın geçmesi tanınmak için yetmez. Motor aynı adlı başka bir şeyden bahsediyor olabilir — bir terim, bir kısaltma, başka sektörde bir firma. Tanınmış görünen her cevap ayrıca denetlenir ve açıkça yanlış varlıktan bahsedenler skordan düşer. Emin olunamayan cevaplar düşmez: emin olmadığımız için skorunuzu aşağı çekmek, emin olmadığımız için yukarı çekmek kadar yanlış olur. Motorun sizi başka bir şeyle karıştırdığı durumlar raporda ayrıca gösterilir.

Aynı ölçümün üç kesiti vardır ve üçü farklı paydayla anlatılır. Karışmaması için raporda da burada da adları geçer: soru bazlı sayım (altı sorunun kaçında en az bir motorda göründünüz), hücre bazlı sayım (hücre = soru × cevap veren motor; dört motorla 24 hücre) ve motor ortalaması (her motorun kendi yüzdesi, sonra ortalaması). Üçü de aynı veriden gelir ve üçü de doğrudur; hangisinden konuştuğumuzu yazmazsak sıfır olmayan bir ölçümde üç rakam birbirini tutmuyor görünür.

İki ayrı eksen var: tanınırlık ve keşif. Tanınırlık “adınızla sorulduğunda motor sizi biliyor mu”, keşif “kategoriniz sorulduğunda listeye giriyor musunuz” demektir. Motorlar bir eksende ayrışıp öbüründe aynı olabilir; bu yüzden “motorlar ayrışıyor” ya da “motorlar arasında fark yok” gibi her cümle hangi eksende konuştuğunu söyler. Görünürlük merdiveninin 0-2 basamakları tanınırlıktan, 3-5 basamakları keşiften beslenir.

Teknik site hazırlığı nasıl hesaplanır

On bir kontrol, toplamı 100 eden ağırlıklarla. Geçtiğiniz kalemlerin ağırlıkları toplanır:

Skorun yanına kapsama oranı yazılır. Sayfa bazlı kalemler site haritasından eşit aralıkla seçilen bir örnekleme dayanır. “16 sayfa örneklendi” demek, 365 sayfalık bir sitede neyin ölçüldüğünü gizler; rapor artık “16 / 365 sayfa” diye yazıyor. Teknik altyapı kalemleri (HTTPS, bot erişimi, schema) site geneli için geçerlidir; sayfa bazlı kalemler (başlık, meta, H1) örnekleme dayanır ve rapor ikisini ayırır. Başlık ile meta açıklama da ayrı ayrı söylenir: “başlık/meta eksik” etiketi, başlığın her sayfada var olduğu bir sitede raporun tamamına duyulan güveni sarsıyordu.

Soru-cevap içeriği bir akordeon bloğu olmak zorunda değil. Kalem uzun süre yalnız “Sıkça Sorulan Sorular” ibaresini ve FAQPage şemasını aradı. Oysa koca bir terim sözlüğü — “SCADA Nedir?”, “SNMP Nedir?” gibi sayfalar — doğrudan alıntılanabilir soru-cevap içeriğidir ve bu kalıpların hiçbirine uymaz. Kalem artık site haritanızdaki tüm adresleri soru formatı açısından tarıyor (adresler zaten elimizde, okumak ek istek gerektirmiyor). Site zaten soru formatlı sayfa taşıyorsa öneri de değişir: “yaz” değil, “işaretle ve güncelle”. Bir raporda 141 soru sayfası olan bir siteye sıfırdan soru yazdırmayı en yüksek getirili iş diye önerdik; verilebilecek en pahalı yanlış öneri, müşterinin zaten yaptığı işi yeniden yaptırmaktır.

Dosya kalemlerinde varlık değil, okunabilir içerik ölçülür. llms.txt, robots.txt ve sitemap.xml kalemleri yalnız HTTP 200'e bakmaz. Bir sunucu dosya yokken 404 yerine bir HTML sayfası döndürebilir; bir dosya var olup içi boş olabilir. İkisinde de motorun okuyacağı bir şey yoktur, dolayısıyla kalem geçmez. Boş dosya, HTML dönen adres, hata metni ve tek başlıktan ibaret dosya geçmez; raporda hangisinin olduğu yazılır.

Hangi adresi okuduğumuzu yazarız. Kök adres başka bir sayfaya yönlendiriyorsa (örneğin bir dil sürümüne) rapor ölçümün gerçekte hangi adreste yapıldığını söyler. Bir müşteri “ana sayfamda H1 var, rapor yok diyor” dedi ve haklıydı; denetim de haklıydı: kök adres herkesi, GPTBot'u da, İngilizce sürüme yönlendiriyordu ve o sayfada H1 yoktu. Müşterinin baktığı Türkçe sayfada vardı. Okunan adresi yazmayınca ölçüm doğrulanamıyor — üstelik kökün başka bir dile gitmesi kendi başına bir GEO bulgusudur: motorlar kökten girer.

Sayfa örneklemli kalemlerde geçme eşiği %60'tır. Başlık/meta açıklama ve H1 kalemleri tek sayfadan değil, site haritasından örneklenen sayfalardan ölçülür. Bir kalem, örneklenen sayfaların en az %60'ında sağlanıyorsa geçer. Eşik raporda her seferinde yazılır: “4/5 sayfada H1 var (geçme eşiği: sayfaların %60'ı)”. Kuralı yazmadan yalnız oranı göstermek, okuyanın kalemin neden geçtiğini ya da düştüğünü kendi kendine tahmin etmesini istemek olurdu.

Ağırlıkları neden böyle seçtik: bir motor sitenizi indiremiyorsa geri kalan her şey anlamsızdır — en ağır kalem odur. Buna karşılık llms.txt ve FAQPage işaretlemesi bilerek düşük tutuldu: ikisi de faydalı olabilir ama etkileri kanıtlanmış değil. Google, üretken yapay zeka özelliklerinde llms.txt kullanmadığını ve yapay zeka görünürlüğü için özel yapısal veri gerekmediğini açıkça söylüyor. Bir ölçüm ürününün kanıtlanmamış bir sinyale ağır puan vermesi doğru olmaz.

Kategori ekseni de çoğunluk oyuyla ölçülür. Marka ekseni uzun süredir üç çekilişle ölçülüyordu; skorun geldiği kategori ekseni ise tek atıştan geliyordu ve kararlılığı hiç ölçülmemişti. Kanıtı kendi ölçümlerimiz verdi: aynı marka için 28 dakika arayla alınan iki ölçümde motorların gösterdiği 12 kaynağın 9'u değişti — ve biz o listeden aylık iş listesi üretip müşteriden o sitelerin editörlerine yazmasını istiyorduk. Artık ücretli raporda her çekirdek soru her motora üç kez soruluyor, hücre kararı çoğunlukla veriliyor ve sıra, markayı anan çekilişlerin ortancasından alınıyor — ortalama değil, çünkü tek bir uç değer sırayı kaydırır. Kaynak listesi de kaç çekilişte göründüğünü yazıyor: yalnız tek çekilişte çıkan bir kaynak gözlemdir, iş değildir; yüksek öncelik alamaz ve ayın ilk işi olamaz. Doğrulamadığımız bir bulgu için size e-posta yazdırmak, ölçmediğimizi ölçtük demenin başka bir biçimidir. Ücretsiz testte çekiliş tek kalır ve rapor her iki durumda da kaç çekilişle ölçüldüğünü yazar.

Hangi soruları soruyoruz

Sorgular üç kümede toplanır ve yalnız birincisi skora girer:

• Çekirdek keşif (6 soru — skora ve trende girer): "…alanında en iyi firmalar hangileri" ailesinden kategori soruları. Sabittir, çünkü trendin kıyaslanabilir kalması için ölçü çubuğunun değişmemesi gerekir.
• Marka sorguları (3 soru — ayrı eksen): "…nedir", "…güvenilir mi", "…hangi ürünleri sunuyor". Adınızı bilen birinin doğru bilgiye ulaşıp ulaşmadığını ölçer. Keşif skoruyla toplanmaz.
• Genişletilmiş ölçüm (skora girmez): fiyat, karşılaştırma ve güvenilirlik soruları ile sitenizin kendi içeriğinden türetilen sorular. Resmi genişletir, ölçü çubuğunu bozmaz.

İki kategoride faaliyet gösteriyorsanız ikisi de ölçülür. Bir marka birden fazla pazarda satabilir (endüstriyel fan ve toz toplama sistemleri gibi) ve tek kategori ölçmek alıcısının yarısını görmezden gelmek olur. İkinci kategori aynı soru kalıbıyla ayrıca ölçülür ve raporda kendi yüzdesiyle, birincinin yanında görünür — böylece iki sayı doğrudan karşılaştırılabilir. İkisini ortalamayız: bir kategoride görünüp öbüründe hiç görünmeyen bir marka %50 çıkar ve iki sayının hiçbiri kullanılabilir olmaz; üstelik kategori eklendiği ay ortalama düşer ve düşüş markadan sanılır. Bu yüzden trendi birincil kategori taşır ve skor ona dayanır.

İkinci kategori aynı soruları soruyorsa ölçmeyiz. Bir markanın birincil kategorisi “E-fatura”, ikincisi “E-Invoice” yazıyordu; global ölçümde ikisi de İngilizceye çevrildi ve ikisi de aynı terime çözüldü — aynı altı soru iki kez soruldu ve rapor aynı yüzdeyi iki kutuda gösterdi. Beyan edilen iki etiket birbirinden farklıydı, yani girdiye bakan bir kontrol bunu göremezdi; yakalanabilir tek yer çıktıdır, yani iki eksenin gerçekten sorduğu sorular — karşılaştırmayı orada yapıyoruz. Setler aynıysa ölçüm yapılmaz, bölüm sessizce kaybolmaz: raporda ölçmediğimizi, neden ölçmediğimizi ve ne verilirse ölçebileceğimizi yazarız. İkinci eksenin varlık sebebi farklı bir soru setidir; aynı terimin başka bir yazımı yeni bir bilgi üretmez. Global ölçümde ikinci kategorinin İngilizce karşılığını üretemezsek de o ekseni ölçmeyiz — Türkçe bir soru setine düşmek, aynı raporda iki farklı alıcıya sorulmuş iki soru anlamına gelirdi ve yüzdeler karşılaştırılamazdı.

Etiketteki ayırıcılar soruyu bölmez. Bir müşterinin beyanı “Akıllı Yaşam Alanları; Carport ve Dış Mekanlar” idi ve bu etiket şablona girince on beşten fazla bozuk cümle üretti — noktalı virgül cümlenin ortasında durup soruyu ikiye bölüyor ve motorlar iki ayrı şey soruluyor sanabiliyor. Etiket bir kategori adıdır, bir liste değil; ayırıcılar doğal bir bağlaca çevriliyor, anlam değişmiyor.

Sektör etiketi soruya girmeden önce doğal dile çevrilir. Beyan ettiğiniz etiket şablona ham haliyle konunca Türkçede kimsenin kurmayacağı sorular çıkıyordu: “Bir arkadaşıma Nitelikli Kahve İmalatı için hangi firmayı önerirsin?” Bu yalnız bir dil sorunu değil — “imalat” kelimesi motorları kahve markalarına değil ekipman üreticilerine savurdu ve rakip listesine espresso makinesi üreticileri girdi. Süreç eki artık yalnız kalan kısım kendi başına aranabilir bir tüketici kategorisiyse atılıyor. “Nitelikli Kahve İmalatı” → “Nitelikli Kahve”; ama “Fason Takviye Edici Gıda Üretimi” ve “Endüstriyel Fan Üretimi” olduğu gibi kalıyor, çünkü o firmalar gerçekten üretici ve müşterileri tam da o kelimeyi arıyor. Körlemesine sadeleştirme işin kendisini silerdi. Ölçümün hangi ifadeyle yapıldığı raporda yazar; kategorinin kendisi değişmez.

Hangi motorlar, hangi koşullarda

Aylık abonelik raporlarında ölçüm ChatGPT, Claude, Gemini ve Perplexity üzerinde, Türkçe sorgularla yapılır ve motorlar web araması açık çalışır: sonuç modelin hafızası değil, güncel web gerçeğidir. Ücretsiz testte üç motor vardır ve web araması kapalıdır — Perplexity ücretsiz teste girmez, çünkü onun web aramasız bir modu yok ve ücretsiz test tam da motorların hafızasını ölçüyor. Her zaman aramalı bir motoru oraya koymak iki farklı şeyi aynı yüzdede toplamak olurdu. Bu yüzden ücretsiz testin yüzdesi ile abonelik raporunun yüzdesi birebir kıyaslanamaz.

Perplexity skora dahildir — ve bu bir sürüm değişikliğiydi. Perplexity bir GEO ölçümünde kendi başına anlamlı: cevabını her zaman web aramasıyla kurar. Bir süre onu ayrı bir eksende, tek çekilişle ve skora karıştırmadan ölçtük; sebebi trendi kırmamaktı. Sürüm 22 ile çekirdek ölçüme katıldı ve diğer motorlarla aynı muameleyi görüyor: aynı altı soru, aynı üç çekiliş, aynı çoğunluk oyu. Bu, skorun paydasını değiştirir — skor motorların ortalamasıdır ve dördüncü motor eklenince önceki ayların skorlarıyla doğrudan kıyas kırılır. Böyle bir şey bilerek ve bir kerede yapılır, yeni bir motor eklemenin sessiz yan etkisi olarak değil; rapor bunu ayrıca yazar. Hücre sayısı da değişti: çekirdek ölçüm 18'den 24 hücreye, marka ölçümü 9'dan 12 hücreye çıktı — yani bir hücrenin ağırlığı düştü ve ölçümün çözünürlüğü arttı.

Yanıt vermeyen motor (kota, hata, zaman aşımı) skordan düşülür; sıfır sayılmaz. Yanıt verip markayı hiç anmayan motor ise geçerli bir sıfırdır.

Site tarafında ayrıca yapay zeka tarayıcılarının sitenize gerçekten girip giremediği tek tek ölçülür: GPTBot, OAI-SearchBot, Claude-User, Claude-SearchBot, ClaudeBot, PerplexityBot ve Googlebot. Bunların işlevleri farklıdır — örneğin ClaudeBot eğitim taramasıdır, kullanıcı sorusunda siteye giden ajanlar Claude-User ve Claude-SearchBot'tur.

Görünürlük merdiveni

Yüzdenin yanında altı basamaklı bir konum bildiririz: 0 tanımıyor · 1 tanıyor · 2 tutarlı tanıyor · 3 listede · 4 ilk üçte · 5 birincil öneri. Görünmemek tek bir durum değildir; motorun sizi hiç tanımaması ile listeye girip sonlarda kalmanız bambaşka sorunlardır ve bambaşka işler gerektirir.

Basamak bir sunum katmanıdır: sayısal skor ve trend olduğu gibi durur, çünkü aylar arası kıyas onlara dayanır. Genel basamak motorların ortancasıdır, en iyisi değil — tek bir motorda ilk sırada olmak "birincil önerisiniz" demek değildir, müşteriniz farklı motorlara sorar.

Ortancanın hesabı raporda açık yazılır: her motorun kendi basamağı tek tek gösterilir ve ortancanın hangi sayılardan çıktığı görünür. Motorlar arasında üç basamaktan fazla fark varsa rapor bunu ayrıca uyarır — ortanca, sizi hiç anmayan bir motoru gizleyebilir.

Basamak ile keşif yüzdesi aynı şeyi ölçmez. Yüzde kapsamdır: kaç soruda çıkıyorsunuz. Basamak konumdur: çıktığınızda kaçıncı sıradasınız. Bu yüzden düşük bir yüzdeyle yüksek bir basamakta olmak mümkündür — az soruda çıkıyor ama çıktığınızda ilk sırada anılıyorsunuzdur. İkisi birlikte okunur.

Neden “ihracat” değil “global”. Bu eksenin adı uzun süre “ihracat pazarı”ydı. Yanlış değildi ama dardı: ihracat mal göndermeyi çağrıştırır ve ölçtüğümüz markaların çoğu mal göndermiyor. Bir e-fatura yazılımı, bir ilan platformu, bir danışmanlık şirketi ihracat yapmaz — yurt dışında çalışır. Ölçtüğümüz şeyin kendisi de ihracat değil: soruları İngilizce ve coğrafya kısıtı olmadan soruyoruz ve bunun karşılığı global görünürlüktür. Bir üretici için global görünürlük ihracat demektir; bir yazılım için değildir, ve adın ikisini birden kapsaması gerekiyordu.

Global ölçümde kategori de İngilizce olmak zorunda — çekirdek soruda da. Bu kuralı önce ikincil eksene koymuştuk; ölçüm globale çevrilince çekirdek sorulara bağlamayı unuttuk ve ortaya “Who are the best E-fatura companies?” çıktı. Cümle İngilizce, kategori Türkçe. Aynı hatanın üçüncüsü ve ilk kez skoru doğrudan etkileyen yerde. Kategori çevirisi artık çekirdek ölçümden önce üretiliyor ve her iki eksene birden hizmet ediyor. Doğrulama iki katmanlı, çünkü biri yetmiyor: Türkçe harf kontrolü bir doğrulayıcıdır ve “E-fatura” onu geçer — ikinci kontrol çevirinin gerçekten yapıldığını, yani sonucun girdiden farklı olduğunu arar. Çeviri üretilemezse global çekirdek kurulmaz.

Global ölçülen markaya Türkiye'ye özgü tavsiye verilmez. Rakip coğrafyası bölümü “hangi ligde yarışıyorsunuz” yerine “rakiplerinizin coğrafyası” der ve “asıl bakılacak yer, aynı soruların Türkiye kısıtıyla sorulmuş hâli” cümlesini kurmaz — o soru hiç sorulmadı. Aynı şekilde varlık denetimine de sitenin ülke kanıtı veriliyor: Türkiye'ye dair hiçbir iz yoksa hakeme “bu şirketi Türkiye merkezli varsayma” deniyor. Rapor bir yanda “sitede Türkiye izi yok” derken öbür yanda “aranan şirket Türkiye merkezli olabilir” diye gerekçelendirip yabancı merkezli cevapları yanlış sayıyordu; aynı ölçümün iki yarısı çelişiyordu.

Kendi siteniz dışında ne ölçüyoruz

Hedef pazarınızı biz tahmin etmiyoruz, size soruyoruz. Aboneliğinizde bir hedef pazar alanı var: Türkiye, ikisi, ihracat ya da global. Türkiye seçilirse altı çekirdek soru da “Türkiye'de…” diye sorulur. İhracat ya da Global seçilirse sorular İngilizce ve coğrafya kısıtı olmadan sorulur — yurt dışı alıcı Türkçe aramaz ve Türkçe sorulan bir soruya dönen liste onun gördüğü liste değildir; ölçtüğümüz şey sizin gerçek pazarınızdaki görünürlük olmalı. İkisi seçilirse rapor iki pazarı ayrı bölümler hâlinde ölçer ve Türkiye önce gelir: ana pazarınız orasıdır, trendi o taşır ve manşetteki sayı odur. Global pazar hemen ardından kendi bölümünde durur — aynı altı soru, İngilizce sorulmuş hâliyle. Paydalar aynı olduğu için iki yüzde doğrudan karşılaştırılabilir (“Türkiye'de %40, ihracatta %0” gibi). Global eksen skora ve trende karışmaz ve tek çekilişle ölçülür — üç çekiliş ölçüm maliyetini iki katına çıkarırdı; rapor bunu da yazar, o sayıyı eğilim olarak okumanız gerekir.

Global pazar ölçümünde kategori de İngilizceye çevrilir. İlk sürümde soru kalıbını çevirdik ama kategoriyi ham bıraktık; ortaya “Who are the best Akıllı Yaşam Alanları companies?” gibi, hiçbir yurt dışı alıcının yazmayacağı bir sorgu çıktı. Ölçümün amacı “alıcının gördüğü listede var mıyız” idi — alıcının hiç sormayacağı bir soruya dönen liste o liste değildir ve oradan çıkan “%0” bir bulgu değil, ölçüm hatasıdır. Kategori artık yerelleştiriliyor: birebir çeviri değil, alıcının sektörde gerçekten kullandığı terim (“Akıllı Yaşam Alanları” → “modular outdoor structures” gibi). Çeviri doğrulanır — içinde Türkçe harf kalmışsa reddedilir — ve doğrulanamazsa ihracat bölümü hiç ölçülmez: yanlış kurulmuş bir sorunun sonucunu yayımlamaktansa “bu ölçüm yapılamadı” demek doğru olanı. Rapor hangi terimle sorduğunu yazar; terim yanlışsa bize söyleyebilirsiniz.

Çeviri her zaman denenir — “Türkçe harf yoksa İngilizcedir” diye bir kestirme yok. Bu kuralı koyduğumuz sürümde çeviri fonksiyonunda tam da böyle bir kestirme vardı ve bir ölçümde ihracat soruları Who are the best Nitelikli Kahve companies? diye kuruldu: “Nitelikli Kahve” içinde tek bir Türkçe harf yok, dolayısıyla “zaten İngilizce” sayıldı ve çeviri hiç denenmedi. Engellemek için yazdığımız hata, engelleyicinin kendi kestirmesinden geri geldi. Türkçe harf kontrolü bir doğrulayıcıdır, bir tespit aracı değil: harf varsa İngilizce olmadığı kesindir, yoksa hiçbir şey bilinmez. Çeviri artık her koşulda deneniyor ve sonuç girdinin aynısı dönerse — model çeviremediyse ya da terim iki dilde gerçekten aynıysa, ki ikisini ayırt edemeyiz — ihracat bölümü hiç ölçülmüyor.

İhracat terimi sitenizin kendi metnini de görür. Kategoriyi çevirirken bir süre modele yalnız etiketi veriyorduk ve model kategoriyi tek başına çevirmek zorunda kalıyordu: “Nitelikli Kahve” → “specialty coffee”. Doğru ama ticari konumu kaçırıyor — marka bir kavurucu ve yurt dışı alıcı “specialty coffee roasters” arıyor. Sitenizin kendi metni bu farkı taşıyor ve biz o metni zaten okuyoruz; modele vermemek elimizdeki kanıtı kullanmamaktı. Artık iş türü, sitede açıkça görünüyorsa terime ekleniyor (kavurucu, fason üretici, distribütör gibi); görünmüyorsa tahmin edilmiyor ve kategori terimi tek başına kullanılıyor.

Soru şablonu da kategoriye uyum sağlar. Terime iş türünü eklemek bir sonraki katmanda yeni bir hata üretti: şablon kendisi de bir aktör ismi ekliyordu ve ortaya “Who are the best specialty coffee roasters companies?” çıktı. Dilbilgisi bozuk, ve bozuk bir sorunun cevabı ölçüm sayılmaz. Şablon artık kategorinin aktörü adlandırıp adlandırmadığını görüyor: adlandırıyorsa kategori sorunun öznesi oluyor (“Who are the best specialty coffee roasters?”), adlandırmıyorsa şablon aktör ismini kendisi ekliyor (“Who are the best specialty coffee companies?”). Ayrım kapalı bir İngilizce ticaret sözlüğüne dayanır — roaster, manufacturer, supplier, distributor, factory ve benzeri, tekil ve çoğul biçimleriyle; tahmin yok, bir sözcük ya listededir ya değildir.

Kategoriniz fazla genişse skoru yorumlamadan önce bunu söyleriz. Bir markanın kategorisi “Akıllı Yaşam Alanları” olarak kayıtlıydı ve o kategorinin soruları Vestel, Samsung, Schneider, LG, Xiaomi getirdi; marka hiçbirinde görünmüyordu. Buradaki %0 bir başarısızlık değil, ölçümün fazla geniş bir kategoride yapıldığının göstergesi olabilir — ve bu tek bir sayıyı değil raporun tamamını etkiler: rakipler, kaynaklar, içerik önerileri, yüzde, hepsi o kategoriden doğar. Ölçemediğimiz şey: “çıkan rakiplerin kaçı gerçek rakibiniz”; bunu bilmek pazarınızı tanımayı gerektirir. Ölçebildiğimiz şey: çıkan rakipler sizinle aynı ligde mi — ligi coğrafyayla ölçüyoruz. Hedef pazarı Türkiye'yi içeren bir markada liste baştan sona küresel markalardan oluşuyor ve marka o soruların hiçbirinde görünmüyorsa, rapor manşetin dibinde “skoru yorumlamadan önce kategoriyi doğrulayın” diyor. “Kategoriniz yanlış” demiyoruz; bu bir vekil ölçüttür ve rapor bunu böyle yazar. Kategoriyi kendiliğinden de değiştirmiyoruz — aylar arası kıyas kırılır.

Kategori uyarısı yönetici özetinde durur. Uyarı bir süre manşetin altındaydı ama raporun üçüncü sayfasına düşüyordu — oysa söylediği şey keşif yüzdesinin nasıl okunacağını kökten değiştiriyor. Bir ölçümde “Yazıcı” kategorisinden dönen sekiz rakibin sekizi de yabancı üreticiydi ve markanın kendi sitesi işini “yazıcı ve ofis ekipmanları distribütörü” diye anlatıyordu; orada %0 bir başarısızlık değil, ölçümün yanlış ligde yapıldığının göstergesiydi. Yönetici özeti raporun tamamını okumayan için yazılır: skorun yorumunu değiştiren bir uyarı, skorun kendisiyle aynı ekranda olmalı. Özette tek satır durur, gerekçe ve öneri aşağıdaki bölümdedir.

Kategori uyumu iki ayrı sinyalden okunur. Birincisi lig: hedef pazarı Türkiye'yi içeren bir markada rakip listesi baştan sona yurt dışı merkezliyse, o liste büyük olasılıkla sizin liginiz değildir. Bu tek başına yetmedi — gerçek bir vakayı kaçırdı. “Akıllı Yaşam Alanları” kategorisinden Vestel, Samsung, Arçelik, Siemens ve Turkcell çıktı; sekiz rakibin yedisi Türkiye merkezliydi ve coğrafya sinyali “aynı ligdesiniz” dedi. Oysa markanın kendi sitesi işini “güneş enerjili carport ve akıllı dış mekan çözümleri” diye anlatıyordu: sorun ülke değil kapsamdı. İkinci sinyal bunu ölçer — sitenizin kendi tanımı, kategori etiketinizde hiç geçmeyen en az iki ayırt edici kelime taşıyorsa ve o kategorinin hiçbir sorusunda görünmüyorsanız, etiket sitenizin anlattığı işten geniş demektir. Ölçüt sayılabilir bir olgudur, bir yargı değil: modelin “sektör uyumludur” demesine bakmıyoruz, çünkü bu vakada model tam da öyle demişti. Jenerik kelimeler (“çözümleri”, “sistemleri”) ayırt edici sayılmaz ve tek fazladan kelime yetmez; her site kendini etiketinden uzun anlatır. Aynı kökün iki türevi de ayrı kelime sayılmaz — “entegratörü” ile “entegrasyonu” aynı işi anlatır ve kelime biçimi farkını kategori uyumsuzluğu saymak yanlış uyarı üretir. Global ölçümde kapsam sinyali hiç hesaplanmaz: beyan ile sitenin tanımı farklı dillerde olabilir (“E-Invoice” / “E-Fatura”) ve kelime karşılaştırması diller arasında anlamsızdır; üstelik global sorular zaten site metni okunarak üretilen İngilizce terimle kurulur, yani ölçülen kategori site türevidir. İkinci kategoriniz de beyanınızın parçasıdır: onu bize siz söylediniz ve ayrıca ölçtük, dolayısıyla oradaki bir terimi “sitenizde var ama beyanınızda yok” diye sayamayız.

“İhracat” ile “Global” aynı ölçüm, ayrı rapordur. Sorular ikisinde de birebir aynı kurulur; ayrılan şey ölçüm değil anlatı. İhracat yapan bir Türk firması için Türkiye bir referans noktasıdır: “yurt dışı”, “ihracat kapasiteniz”, “Türkçe bir profil orada okunmaz” cümleleri o markaya kendi işini anlatır. Türkiye pazarı hiç olmayan bir markaya aynı cümleler yabancı bir çerçeve dayatır — sitesi baştan sona İngilizce, adresi yurt dışında, Türkçe tek satırı yok; onun için “yurt dışı” diye bir yer yoktur, her yer aynı yerdir. Global seçildiğinde rapor Türkiye'yi bir eksen olarak hiç kurmaz: rakip listesi Türkiye/yurt dışı diye bölünmez (bu ayrım ancak Türkiye bir referans noktasıysa bir karar verdirir), itibar adımları Türk sicil kurumlarını adlandırmaz — motorun “resmi kayıt bulunamadı” demesinin cevabı doğrulanabilir bir tüzel kimliktir ve o her ülkede vardır, adı KvK, VAT, EIN ya da CRN olabilir; hangi sicile kayıtlı olduğunuz hukuki bir sorudur ve ölçtüğümüz bir şey değil — içerik reçetesi sayfaların İngilizce yayımlanacağını söyler ve dış ayak izi araması önce İngilizce kaynaklara bakar. Reçetedeki Türkçe başlıkları kendiliğimizden İngilizceye çevirmiyoruz: onlar yayına hazır manşetler değil, ne yazılacağını anlatan brief'lerdir. Global ölçümde bütün soru setleri İngilizce kurulur — yalnız çekirdek altı soru değil: marka sorguları (tanınırlık ekseni), satın alma niyeti soruları ve sitenizin kendi metninden türetilen sorular da. Tanınırlık burada özel bir yer tutuyor, çünkü skora giriyor: sitesi baştan sona İngilizce olan bir markanın alıcısı motorlara Türkçe sormaz ve Türkçe sorulan bir soruya dönen cevap, o alıcının gördüğü cevap değildir. Kategorinizin İngilizce karşılığını üretemezsek hiçbir set İngilizceye geçmez: çekirdek zaten coğrafyasız Türkçe sete düşüyor ve öbür setleri çevirmek, aynı raporda iki farklı alıcıya sorulmuş sorular demek olurdu — bütün setler ya birlikte İngilizce ya birlikte Türkçe. Sitenizde Türkiye'ye dair hiçbir iz bulamazsak ölçüm bu değere kendiliğinden geçer ve sebebini rapora yazar; düzeltmeyi tetikleyen kanıt zaten tam olarak “bu markanın Türkiye pazarı yok” kanıtıdır.

Boş bırakıldığında altı sorunun tamamı coğrafya kısıtsız kurulur — bir kısmı kısıtlı bir kısmı kısıtsız olan karışık bir set ölçüm değildir: beş soru bir evreni, biri başka bir evreni ölçer ve çıkan yüzde ikisinin ortalaması olur, yani ne Türkiye yüzdesi ne global yüzde. Boş bırakılabilir; o zaman coğrafya kısıtı konmaz ve rapor bunu açıkça yazar. Sitenizin diline ya da uzantısına bakıp “demek ki Türkiye'de satıyor” demek bir varsayım olurdu ve ihracat yapan pek çok Türk firmasının sitesi Türkçedir. Bu bizim ölçebileceğimiz bir şey değil, sizin ticari kararınız — sorması gereken biziz. Hedef pazarı değiştirmek aylar arası kıyası kırar, çünkü sorular değişir; rapor ölçümün hangi pazar için yapıldığını manşetin altında yazar.

Sitenizde Türkiye pazarına dair hiçbir iz yoksa Türkiye ölçülmez. Bu, yukarıdaki kuralın tersi gibi görünür ama değil. “Sitesi Türkçe, demek ki Türkiye'de satıyor” zayıf bir çıkarımdır — ihracat yapan pek çok Türk firmasının sitesi Türkçedir. Ters yön ise güçlüdür: Türkiye'ye satan bir markanın sitesinde Türkiye'ye dair en az bir iz bulunur. Yedi ayrı iz arıyoruz — .tr alan adı, html lang="tr", Türkçe metin, +90 telefon, Türk mevzuatına özgü metin (KVKK, Mersis, vergi dairesi), ₺ fiyat, Türkiye adresi — ve tek biri bile Türkiye ölçümünü sürdürmeye yeter. Eşik bilerek asimetrik: Türkiye'de satan bir markanın ölçümünü kesmek, satmayan bir markaya boş ölçüm yapmaktan çok daha pahalıdır. Ürün kapsamı pazar izi sayılmaz. Bir e-fatura yazılımının sayfasında “Turkey — E-Invoice, E-Archive (GIB)” satırı desteklediği mevzuat listesindendir; yanında Hollanda, Belçika, İspanya da vardır. Ülke adının gövde metninde geçmesi, markanın orada müşterisi olduğunu göstermez. Türkçe metin tespiti de harf sayısına değil çeşitliliğine bakar: “Türkiye” tek bir Türkçe harf taşır, gerçek Türkçe metin ş, ğ, ı, ç, ö, ü'yü birlikte kullanır. Karar sessiz değildir ve geri alınabilir: rapor manşetin dibinde ölçümün hangi pazar için yapıldığını, hangi izleri aradığımızı ve nasıl düzelteceğinizi yazar. Sitenizin metnini hiç okuyamadıysak düzeltme yapılmaz — iz bulamamak ile bakamamak ayrı şeylerdir.

Türkiye'de rekabet etmekle globalde rekabet etmek aynı şey değil. Rapor uzun süre bu ayrımı yapmıyordu ve aynı “%0” iki bambaşka anlama geliyordu. Bir yazıcı distribütörünün rakip listesi HP, Canon, Epson çıktı; o firma bir distribütör ve küresel üretici listesinde görünmesi yapısal olarak imkânsız — oradaki %0 bir başarısızlık değil, ölçümün yanlış ligde yapıldığının göstergesi. Bir fan üreticisinin listesinde ise Türkiye firmaları vardı; orada %0 gerçek ve kapatılabilir bir eksiklik. İkisine aynı reçeteyi vermek yanlış olur. Rapor artık “hangi ligde yarışıyorsunuz” diye bir kırılım veriyor: rakiplerin ve kaynakların kaçı Türkiye merkezli, kaçı yurt dışı. Reçete de buna göre değişiyor — bir Türkiye dizininde yapılacak iş Türkçe faaliyet açıklaması ve yerel referanslar, global bir B2B platformunda ise İngilizce ürün adları, teknik özellikler ve ihracat kapasitesidir. Aynı “profilinizi doldurun” cümlesi iki yerde iki farklı iş demek. Ülke tespiti tahmin değil, kanıta dayanır. “.com” tek başına bir şey söylemez; “.com.tr” söyler, sayfanın dili söyler, marka adındaki Türkçe harf söyler. Sayfayı okuduysak ve hiçbir Türkiye izi yoksa “yurt dışı” demek savunulabilir; hiç bakamadıysak susarız — varsaymak tam da düzeltmeye çalıştığımız hata. Marka adları için elimizde alan adı yok (“Kurukahveci” Türk, “Canon” değil, ikisinde de Türkçe harf yok); orada modele soruyoruz ama “bilmiyorsan boş bırak” diyerek, çünkü uydurulmuş bir ülke bilgisi yanlış bir strateji kararına yol açar. Belirsiz kalanlar raporda sayılır, gizlenmez.

Motorlar kategorinizi çoğu zaman başkalarının sayfalarından okur; kendi sitesi güçlü ama hiçbir yerde anılmayan bir marka keşifte görünmez. Üç şeye bakarız ve üçü de sizin doğrulayabileceğiniz kaynaklardır:

• Wikidata kaydı: motorların varlıkları ayırt etmek için kullandığı yapısal kimlik. Kaydı olmayan markaların aynı adlı başka şeylerle karıştırılması kolaylaşır. Kaydınız yoksa raporda önce uygunluk kontrolü öneririz, doğrudan “kayıt açın” demeyiz: Wikidata'nın kendi kayda değerlik ölçütü var ve bağımsız kaynağı olmayan kayıtlar siliniyor. Silinecek bir işe yönlendirmek, işi hiç önermemekten kötüdür.
• Ansiklopedik madde: Türkçe ve İngilizce Wikipedia.
• Motorların okuduğu üçüncü taraf alan adları: tahmin değil, ölçümün kendisinden — cevaplarda kaynak gösterilen sitelerden kendi alan adınız düşülerek çıkarılır.

Rakip sitesi ayrı bir kaynak tipidir. Motorların okuduğu kaynaklar arasında bir rakibin kendi sitesi çıkabilir; bu değerli bir bulgudur ama oraya giremezsiniz. O yüzden orada yapılacak iş “listeleme ya da iş birliği” değildir: motorların oradan okuduğu şey rakibin anlatısıdır ve dengelemenin yolu aynı soruları kendi sayfalarınızda daha iyi cevaplamak ve bağımsız kaynaklarda görünmektir. Girilemeyen kaynaklar (rakip sitesi, forum, sözlük) öncelik listesinin başına da konmaz — yapılamayacak işi başa koymak listeyi işe yaramaz hâle getirir.

Bulunan her kaynak için öncelik ve müdahale tipi de veririz: ticari (mağaza/ürün kaydı), kayıt (sektör dizini ya da hizmet pazaryerinde firma profili), editoryal (yayıncıyla iletişim) ya da dolaylı (forum, sözlük ve rakip sitesi gibi doğrudan müdahale edilemeyen yerler). Öncelik, motorun o kaynağı ne sıklıkta okuduğu ile oraya gerçekten müdahale edilip edilemeyeceğinin birleşimidir — yapılamayacak bir işi listenin başına koymak listeyi işe yaramaz hâle getirir.

Aynı reçete her kaynağa verilmez. Bir uzman yayın, bir sektör dizini ve bir hizmet pazaryeri raporda ayrı tiplerdir, çünkü orada yapılacak iş ayrıdır. Editoryal yayına (uzman blog, meslek dergisi) profil açamazsınız; editöre konu önerirsiniz ve önerinin satış metni değil sahadan bir vaka ya da veri olması gerekir — editoryal yayın reklam metnini almaz. Hizmet pazaryerinde ise kayıt doğrudan sizin elinizdedir: profili açar, hizmet başlıklarını doğru kategoriye yerleştirirsiniz. Bu yüzden pazaryeri işi öncelik listesinde editoryal işin önüne geçer — ikisi de değerliyken biri bugün, diğeri üçüncü tarafın takvimiyle yapılır.

Sınıflandırma sayfanın kendi başlığını da okur. Bir kaynağın ne olduğunu alan adından tahmin etmiyoruz, sayfasını açıp okuyoruz. Ama bir süre yalnız gövde metnine baktık ve gövde işaretleri elle yazılmış kalıplara dayanıyor: “firmanızı ekleyin”, “son yazılar”, “hakkımızda”. Modern siteler bu kalıpları kullanmıyor. Bir raporda sekiz kaynak bu yüzden “sınıflandırılamayan” çıktı ve ayın üçüncü işi olarak size “önce açıp bakın” diye verildi — oysa o sayfaları okumuştuk ve en açık kanıtı kullanmamıştık: sitenin kendi <title> etiketi. “Onedio — Sosyal İçerik Platformu”, “Paranet — Finans, Ekonomi ve Piyasa Haberleri”, “Avansas: Ofis ve İşyeri İhtiyaçları”. Başlık artık gövde kararsız kaldığında devreye giriyor — yalnız “bilinmiyor” kararının yerini alabiliyor, başka hiçbir kararın değil; dolayısıyla yanlış sınıflandırma riski, hiç sınıflandıramamakla sınırlı. Perakende dili de eklendi (“sepete ekle”, “kargo bedava”, “stokta”): eski liste B2B firma rehberi diliyle yazılmıştı ve bir e-ticaret sitesini hiç tanımıyordu. Son olarak “tek bir firmayı anlatıyor ama sizin kategorinizde değil” kararı artık atılmıyor — bu bir karardır ve “başka bir firmanın sitesi” diye raporlanır; oraya giremezsiniz ve girmeniz gerekmiyor.

Ne olduğunu bilmediğimiz bir kaynak, “bu ayın işi” olarak listenin başına konmaz. Bir raporda altı alan adı — hepsi aslında rakip bayi ve entegratör siteleri — yüksek öncelikli birinci aksiyon olarak sunuldu; raporun kendi tablosu aynı satır için “müdahale: araştırılmalı, erişim: bilinmiyor” diyordu. İki bölüm birbiriyle çelişince okuyan hangisine inanacağını bilemiyor. Sınıflandıramadığımız kaynak artık bunu açıkça söylüyor ve hiçbir zaman “yüksek” öncelik almıyor; erişimi belli olan kaynaklar (dizin, pazaryeri) listede onun önüne geçiyor. Ayrıca bu listenin kendisi bir aday listesidir, hedef listesi değil: hangisine girilebileceği tipine göre ayrılır.

Tek çekilişte görünen kaynak iş listesine girmez. Kararlılık etiketini koyduğumuz ilk turda kuralı yazdık ama filtreyi bağlamadık: rapor “bunlar birer gözlemdir, henüz iş değil” diyor, hemen altında aynı kaynakları iş maddesinin içine koyup “bu 10 kaynaktan okuyor, toplam 29 kez geçtiler” diyordu — 10'un 3'ü ve 29'un 8'i tek çekilişten geliyordu. Kural artık kendi çıktısında da geçerli: tek çekilişli kaynaklar iş maddelerinden ve “en sık geçenler” özetinden çıkarılıp ayrı bir gözlem kutusunda gösteriliyor. Silinmiyorlar — bir sonraki ölçümde yinelenirlerse iş listesine alınıyorlar. Aynı disiplin rakip tablosuna da uygulandı: orada da “yinelendi” / “tek çekiliş” yazıyor ve gerekçelerin tek bir çekilişten alındığı, motorun aynı soruyu bir daha sorduğunuzda başka kelimelerle anlatabileceği söyleniyor.

Bir kaynağın tipini tespit edebiliyoruz, sizin kategorinizle ilgisini ölçemiyoruz. Bir raporda ayın ilk iki işi bir marka dergisi ile bir seyahat karşılaştırma sitesi oldu; ikisi de müşterinin sektöründe yayın yapmıyordu ve büyük olasılıkla tek bir yazı yüzünden kaynak olarak çıkmışlardı. Sınıf doğru, öncelik yanlıştı. Editoryal ve karşılaştırma kaynaklarında yapılacak ilk iş artık “editöre yazın” değil, “bu yayının sizin kategorinizde gerçekten içerik üretip üretmediğine bakın”. Ölçmediğimiz bir alakayı kesinleşmiş bir iş gibi sunmuyoruz.

Kategorinizle ilgisi olamayacak kaynaklar iş listesine girmez. Bir yazıcı distribütörünün raporunda pocketoption.com — bir ikili opsiyon platformu — orta öncelikli bir iş kalemi olarak çıktı ve müşteriye “bu siteye girmenin yolunu araştırın” demiş olduk. Bahis, kripto/forex ve benzeri siteler hiçbir meşru kategoride kaynak olmaz; motorun bu adresleri göstermesi ya alakasız bir bağlamdan ya da uydurmadan gelir. Bunlar iş listesinden çıkarılıyor ama silinmiyor: ölçümün ne gördüğünü saklamıyoruz. Süzgeç dar ve alan adına bakar — yanlış pozitif burada yanlış negatiften pahalı, çünkü meşru bir kaynağı listeden atmak gerçek bir fırsatı gizler. (Nitekim ilk yazdığımızda “bet” alt dize olarak aranıyordu ve meşru bir yapı malzemesi satıcısı elenebiliyordu; kısa jetonlar artık yalnız kelime sınırında aranıyor.)

O sitelerde markanızın aranıp aranmadığını kontrol etmiyoruz. Elimizdeki tek olgu şu: motorların gösterdiği kaynaklar arasında sizin alan adınız yok. “Bu 12 kaynağın hiçbirinde yoksunuz” demek bunun ötesine geçer ve ölçmediğimiz bir şeyi ölçmüş gibi sunar — kendi ilkemizi çiğner. Rapor artık ne bildiğini ve ne bilmediğini ayrı ayrı yazıyor. Aynı ayrım atıf için de geçerli: ölçtüğümüz şey motorun sitenizi kaynak gösterip göstermediğidir; motor sitenizin metnini kaynak göstermeden de kullanmış olabilir ve bu ikisi aynı şey değildir.

Sitenizdeki ölçüm araçlarına bakarız — ama puanlamayız. Raporda Google Analytics, Tag Manager, Meta Pixel, Yandex Metrica gibi araçların kurulu olup olmadığını yazıyoruz. Bu bir GEO sinyali değildir: analitik kurmak motorların sizi daha çok alıntılamasını sağlamaz ve skorunuzu etkilemez — kanıtlanmamış bir sinyale puan vermemek bu ürünün kuralı ve kendi kuralımızı esnetmiyoruz. Raporda yeri bizim kendi vaadimizden geliyor: aylık trend satıyoruz ve bu raporun verdiği işler yapıldığında sonucu iki yerden görmeniz gerekiyor — bizim ölçümümüzden (motorlar sizi anıyor mu) ve sizin analitiğinizden (o anmalar ziyaretçi getiriyor mu). İkincisi kurulu değilse yapay zeka kaynaklı trafiği hiç göremezsiniz; ChatGPT, Perplexity ve benzerlerinden gelen ziyaret yönlendiren adresle ayırt edilebilir ama ancak kayıt tutuluyorsa. Tespit sayfadaki etiketlere bakar, ağ trafiğine değil: etiket sayfada olup yanlış yapılandırılmış olabilir, o yüzden “kurulu görünüyor” diyoruz. Bu araçların KVKK kapsamındaki yükümlülüğü kullandığınız teknolojiye ve işleme biçimine göre değişir; çoğu analitik ve reklam çerezi açık rıza gerektirir ama bunu araç araç değerlendirmek gerekir — raporda kategorik bir hüküm vermiyoruz, kontrol etmenizi söylüyoruz.

Rakip fark tablosu: aynı teknik denetim, ilk üç rakip. “Skorunuz %49” diyen bir rapor, okuyanın asıl sorusuna — bu iyi mi kötü mü — cevap vermez; cevabı ancak bir kıyas verir. Motorların cevaplarında kaynak gösterdiği siteler arasında rakip sitesi sınıfına düşenleri zaten tespit ediyoruz; en sık okunan üç tanesini aynı teknik denetimden geçirip yan yana koyuyoruz. Kapsam bilinçli olarak dar. Başkasının sitesi hakkında rapor yazıyoruz ve o siteyi müşteri gibi tanımıyoruz — tanıyormuş gibi de davranmayız. Tabloya yalnız makineyle doğrulanabilir, yoruma yer bırakmayan kalemler girer: bir bot HTTP 200 mü aldı, sayfada Organization şeması var mı, H1 var mı, site haritası okunuyor mu. “Rakibin içeriği daha iyi” gibi bir hüküm burada yok ve olmayacak. Ölçek simetriktir. Sizi 21 sayfadan, rakibi tek sayfadan ölçüp yan yana koymak yanlış olurdu; tablo iki tarafı da ana sayfa üzerinden ölçer. Bu yüzden tablodaki kendi değerleriniz raporun teknik bölümündeki skorla birebir örtüşmeyebilir — ikisi de doğru, ölçekleri farklı ve rapor bunu yazar. Ölçemediğimiz bir kalem tabloda “–” ile durur ve fark sayımına katılmaz: ölçemediğimiz bir kalemi “geride kaldınız” diye saymak, ölçmediğimizi ölçtük demek olurdu. Hiçbir rakip sitesi okunamazsa tablo hiç basılmaz — boş bir tablo “kıyas yaptık” izlenimi verir ve bu, kıyas yapmamaktan kötüdür. Maliyeti düşüktür: rakip başına sayfa örneklemesi yapılmaz, model çağrısı hiç yoktur.

Ölçmediğimiz: LinkedIn, Google İşletme Profili, pazaryeri ve eczane listelemeleri. Bunlar otomatik sorgulara kapalı ya da güvenilir biçimde okunamıyor.

Yönlendirme aracısı kaynak değildir. Bir raporda kaynak listesinde vertexaisearch.cloud.google.com duruyordu — üstelik “2 soruda · yinelendi” etiketiyle. Bu bir site değil, Gemini'ın web arama sonuçlarını arkasına sakladığı Google iç yönlendirme adresi. Müşteriye onu kaynak diye göstermek “Google'ın kendi ara adresi sizin kategorinizi yazıyor” demektir ve daha kötüsü, arkasındaki gerçek kaynağı kaybettirir. Aynı sınıfın başka üyeleri de var: arama tıklama yönlendiricileri, sosyal medya kısaltıcıları, çeviri ve önbellek proxy'leri. Gerçek alan adını motorun ayrıca verdiği alandan okuyoruz; okuyamazsak adresi listeye hiç almıyoruz. Süzgeç tam eşleşme ile çalışır: news.google.com aracıdır, google.com değildir.

İş listesine girmeyen kaynak kaybolmaz. Bir raporda ölçülen ve listelenen bir kaynak (“1 soruda · yinelendi”) ne iş listesinde ne gözlem kutusunda görünüyordu: dört kalemlik kesmenin altında kalmıştı. Bir ayda yapılabilecek iş sınırlı ve önce en çok okunan kaynaklara giriyoruz — ama kapsamı daraltmak bizim kararımızsa, bunu yazmak da bizim işimiz. Rapor artık kaç kaynağın bu ayın listesine girmediğini ve hangileri olduğunu söylüyor.

Kontrol etmediğimiz bir şeyi kontrol ettik demeyiz.

Önerilen içerikler mevzuat denetiminden geçer

Rapor size içerik başlıkları ve soru-cevap metni önerir. Düzenlenmiş sektörlerde (takviye edici gıda, sağlık, kozmetik, hukuk, finans, eğitim) yanlış bir cümle üreticiye, ajansa ve tanıtımı yapana ayrı ayrı ceza yazdırabilir. Bu yüzden üretilen her öneri bir denetimden geçer:

• Geçmiş yıl içeren başlıklar güncel yılla düzeltilir.
• Sağlık beyanı, tedavi/zayıflama iddiası, garanti vaadi gibi riskli kalıplar elenir ve raporda neden elendiği yazılır.
• Doğrulanamayan onay/sertifika iddiaları elenir; gerçek belgelendirmeler (TİTCK, GMP, ISO, TSE gibi) geçer.
• Sektöre ait olmayan terimler işaretlenir ama öneri elenmez.

Aynı denetim, rapordaki hazır dosyalara (llms.txt ve JSON-LD işaretlemeleri) da uygulanır. Bunlar sitenize olduğu gibi kopyalanacak dosyalardır; dosyanın başına "kontrol edin" notu koymak yetmez.

• llms.txt düz metindir: etkinlik, tedavi, iyileşme ya da zaman çizelgeli sonuç iddiası taşıyan cümle çıkarılır. Yerine bir şey yazılmaz — o iddianın dayanağını yalnız marka bilebilir. Ne çıkarıldığı ve neden çıkarıldığı raporda tek tek yazılır.
• FAQPage işaretlemesi yalnız gerçek içerik varsa üretilir: sitede soru-cevap bölümü yoksa şema hiç verilmez. İşaretleme var olan içeriği işaret eder; olmayan içeriği işaret eden şema siteye konursa yanlış beyandır.
• Üretilen şema sayfadaki GÖRÜNEN metinle eşleştirilir. Her soru ve her cevap, sitenizde okunan metinde gerçekten var mı diye kontrol edilir. “Kopyala-yapıştır hazır” dediğimiz bir kodun yanına “siz eşleştirin” yazmak işi size devretmek olurdu — üstelik eşleşmeyen bir FAQPage arama motorlarınca geçersiz sayılır.
• Eşleşmeyen bir soru şemayı tümden düşürmez. Eskiden bir tanesi bile doğrulanamazsa kodu hiç vermiyorduk: altı sorunun beşi tutsa bile müşteri “metni netleştirin” gibi bitiş çizgisi belirsiz bir işle baş başa kalıyor, üç puanlık kalem askıda duruyordu. Oysa işaretleme sayfadaki her soruyu kapsamak zorunda değil — kapsadığı her sorunun sayfada bulunması yeterli. Doğrulanan alt kümeyle geçerli bir şema üretiliyor ve dışarıda kalan sorular raporda yazılıyor. Şema sıfırdan kuruluyor: modelin verdiği gövde kopyalanmıyor ki doğrulanmamış bir alan sızmasın. Alt küme için bir alt sınır var — tek doğrulanmış soruyla şema üretmek, dosyayı “hazır” diye vermeyi hak etmez.
• Ton özeti olgu özeti değildir: motorların cevaplarından çıkarılan duygu/ton değerlendirmesinden sayı, süre ve oran içeren cümleler çıkarılır. Sıkıştırmak anlamı kaydırıyor — “40 yıldan fazla birleşik deneyim” ile “40 yıllık deneyim” aynı şey değildir. O bilgiler raporun başka yerinde motorun kendi cümlesiyle birebir alıntılanır.
• Sitenin teknik durumu hakkındaki iddialar llms.txt'ten çıkarılır: “tam olarak taranabilir”, “içerik sunucu taraflı sunulur” gibi cümleler. Doğruluğunu o dosya bilemez — bunu ölçen teknik denetim raporun ayrı bir bölümünde ve tersini söylüyor olabilir.
• JSON-LD'de cümle çıkarılmaz: metne müdahale geçerli JSON'u bozabilir. Riskli ifade bulunursa dosya "düzeltmeden yayımlamayın" damgasıyla verilir ve bulgular listelenir.

“Doğrulayamadık” iki ayrı şey olabilir ve ikisini ayırıyoruz. Bir dönem tek başlık altında topluyorduk ve rapor kendi içinde çelişiyordu: bir yanda “dosyadaki her adresi yayımlamadan önce çağırıyoruz”, öbür yanda “karşılaştırma yalnız bu ölçümde okuduğumuz 16 sayfayla yapıldı”. Kanıtı da raporun içindeydi — bir sayfa hem “en zayıf sayfalar” listesinde (yani okunmuştu) hem “doğrulanamayan satırlar” arasındaydı. Artık ayrı: sayfası okundu ama açıklaması eşleşmedi (metni gözden geçirin) ile sayfasını bu ölçümde okumadık (bir hata değil, bilgi eksikliği). “26 satırın 17'si doğrulanamadı” cümlesi ikisini birleştirince müşteri dosyanın üçte ikisine güvenemeyeceğini sanıyordu.

Yazım farkı “sitede yok” sayılmaz. Teslim edilen bir dosyanın ilk cümlesinde “sipariişe” yazıyordu (çift i); sitede “siparişe”. Doğrulama satırı eşleştiremedi ve “sitede bulamadık” dedi — teknik olarak doğru ama işe yaramaz bir cevap: mekanizma kendi yazım hatasını yakalamıştı ve nedenini söyleyemiyordu. Uzun bir kelimede tek karakterlik fark bir “başka bilgi” farkı değil, daktilo hatasıdır. Artık her satırda aranıyor, satır doğrulamayı geçse de geçmese de raporda “şöyle yazılmış, sitenizde şöyle geçiyor” diye gösteriliyor. Düzeltmeyi biz yapmıyoruz: size teslim ettiğimiz metni sessizce değiştirmek, doğrulamanın kendi vaadini zedeler.

Doğrusunu bulamadığımız bağlantı dosyada bırakılmaz. Bir teslimde dosyadaki bir adres 404 döndü, rapor “doğrusunu bulamadık — siz düzeltin” dedi ve kırık satırı dosyada bıraktı. Doğru adres, aynı ölçümde okuduğumuz site haritasının içindeydi: eşleşme son yol parçasını birebir karşılaştırdığı için “/s-s-s” ile “/pages/sss” tutmuyordu. Kısa çizgi, nokta ve alt çizgi farkı bir “başka sayfa” farkı değil, bir yazım farkıdır; artık tolere ediliyor. Doğrusu gerçekten bulunamıyorsa satır dosyadan çıkarılıyor ve raporda tek tek yazılıyor. Doğrulayamadığı için FAQPage kodunu vermeyen bir rapor, doğrulayamadığı adresi de veremez.

Sayfa var ama sunucu HTML'i boşsa bunu söyleriz. Bir raporda teslim ettiğimiz llms.txt sitenin SSS ve yardım merkezi adreslerini listeliyordu; aynı rapor “site haritanızda soru formatında sayfa bulunmadı” deyip “soru-cevap içeriği yayımlayın” öneriyordu. Müşterinin ilk tepkisi haklı olarak “bizim SSS sayfamız var” olur. İkisi de doğruydu: sayfa var ama içeriği JavaScript ile çiziliyor ve biz sunucudan gelen HTML'i okuyoruz — motorlar da büyük ölçüde öyle. İki ölçüm artık birleştiriliyor ve öneri değişiyor: “yeni içerik yaz” değil, “var olanı sunucudan gönder”. Aynı kök neden zaten “içerik sunucudan geliyor” kalemini de düşürüyor.

“SSS” ibaresi içerik değil, niyet işaretidir. Bir sayfanın soru-cevap taşıyıp taşımadığını uzun süre ibare arayarak ölçtük — oysa o ibare sitelerin ana menüsünde geçiyor ve menü her sayfada. Pratikte her sayfa bu kalemi geçiriyordu, sitede tek bir soru-cevap bulunmasa bile. Soru-cevap içeriğinin kanıtı sorunun kendisidir: artık sayfada gerçekten soru arıyoruz (en az iki tane, soru işaretiyle biten, üç ve daha fazla kelimelik cümle). Aynı hatanın ikinci yüzü, FAQPage'in sekiz ölçümdür verilememesiydi: doğrulama SSS sayfasının metnine bakıyor, üretim ise “ibare geçen ilk sayfayı” alıyordu — yani ana sayfayı, içinde tek soru işareti olmayan metni.

FAQPage işaretlemesi sayfadaki sorulardan üretilir, uydurulmuş sorulardan değil. Yedi ölçüm boyunca bu kalem “0/4 soru doğrulanabildi” diye verilmedi ve sebebini müşteride sandık. Değildi: doğrulama sitenin SSS sayfasının metnine bakıyordu ama üretim o metni hiç görmüyordu — dosyaları üreten modele yalnız ana sayfa veriliyordu. Model ister istemez soru uyduruyor, biz de o uydurulmuş soruları SSS sayfasında arıyorduk; eşleşmemesi kaçınılmazdı. Doğru sıra şu: önce sayfadaki soruları oku, sonra işaretle. SSS metni okunamadıysa işaretleme artık hiç istenmiyor — modelden soru uydurmasını isteyip sonra uydurduğu için vermemek boş iştir.

Site haritası bir kolaylıktır, ölçümün ön koşulu değil. Bir müşteride sitemap.xml 404 döndü. Örnekleme haritadan beslendiği için ölçüm yalnız ana sayfayı gördü ve rapor site geneli için hüküm verdi: “hiçbir sayfada soru-cevap yok”, −14 puan, listedeki en yüksek getirili iş. Oysa sitede on bir gerçek soruyla dolu bir SSS sayfası vardı — ve adresini aynı raporda teslim ettiğimiz llms.txt'in içinde biz veriyorduk; bağlantı doğrulaması onun 200 döndüğünü onaylamıştı. Rapor kendi ürettiği dosyayla çelişiyordu. Harita yoksa sayfalar artık ana sayfanın kendi bağlantılarından çıkarılıyor: menü ve altbilgi zaten sitenin iskeletidir ve motorlar da büyük ölçüde aynı yolu izler. Rapor sayfaların nereden bulunduğunu ve haritanız olmadığını ayrıca yazıyor — ölçümün kendi sınırını sitenin eksiği gibi sunmuyoruz.

Etiket ve kategori arşivleri örneklemde en sona konur. Bir raporda “en zayıf sayfalar” listesinin beşi de /tag/ arşiviydi ve eksik olan tek şey meta açıklamaydı; müşteriye “düzeltmeye buradan başlayın” demiş olduk — yani sitenin en düşük değerli sayfalarıyla işe başlatmış olduk. Sebep örneklemeydi: 569 sayfalık bir haritada etiket ve kategori arşivleri havuzu şişiriyor ve eşit aralıklı seçim onları orantısız çekiyor. Arşivler ölçümden atılmıyor — motorlar onları da görür — ama gerçek içerik sayfaları önce giriyor.

Adresin içine gömülmüş URL bir bulgudur. Bir müşterinin sayfaları /en/https-ornek-com-tr-industrial-dust-collection/ gibi adreslerdeydi: içerik aktarımından kalan bir artık, slug'ın içine tam bir web adresi gömülmüş. Motorlar adresi de bir sinyal olarak okur ve okunmaz bir adres o sayfanın konusunu anlatmaz. Rapor buna hiç değinmiyordu — üstelik müşteriye “hazır kodu bu sayfaya ekleyin” diyerek bozuk adresli sayfayı işaret ediyordu. Artık ayrı bir kalem olarak yazılıyor, 301 yönlendirme hatırlatmasıyla birlikte.

Örnekleme deterministiktir: aynı site, aynı sayfalar. “Site haritanızdan eşit aralıkla seçilen 16 sayfa” diyorduk ama iki ölçüm arasında aynı haritadan iki farklı 16'lık küme çıktı — meta açıklama 11/16 iken 15/16 oldu ve “en zayıf sayfalar” listesi baştan aşağı değişti. Sebep, birçok site haritasının adresleri son güncelleme sırasıyla vermesi: sıra değişince eşit aralıklı seçim kayıyor. O ölçümde şansımıza puan etkilenmedi (kalemler %60 eşiğinin iki tarafında da geçiyordu) ama ikinci raporda skorun site hiç değişmeden düşmesi mümkündü ve bunu açıklamak imkânsız olurdu — üstelik ürünün bütün vaadi “her ay aynı yerden ölçüp değişimi göstermek”. Adresler seçimden önce alfabetik sıralanıyor; site değişmedikçe aynı sayfalar seçiliyor. Sabit örneklem bunu ikinci ölçümden itibaren zaten çözüyordu, bu kural ilk ölçümü de kararlı yapıyor.

Örneklem aylar arası sabittir. Bir ölçümde seçilen sayfalar kayda geçer ve sonraki ölçümlerde aynıları ölçülür. Sebebi trend vaadinin kendisi: “eşit aralıkla seç” kuralı site haritası değiştiğinde başka sayfalar getiriyordu ve teknik skor site hiç değişmeden oynayabiliyordu. İkinci ay raporu “teknik hazırlığınız +14 puan iyileşti” derse müşteri hiçbir şey yapmadan tebrik almış olur — ya da çalıştığı bir aydan sonra sebepsiz düşüş görür. Bir kez bile yaşanırsa aboneliğin dayandığı güven gider. Site büyürse yeni sayfalar eklenir, eskiler çıkarılmaz: çıkan sayfa zaten 404 döner ve o da bir bulgudur. Rapor örneklemin sabit olup olmadığını ayrıca yazar.

Küçük sitelerde örnekleme yapılmaz, tamamı taranır. Örneklem her ölçümde biraz değişiyordu: aynı sitede bir kez 16, bir kez 15 sayfa; “en zayıf sayfalar” listesi de baştan aşağı başka sayfalar. Skor tesadüfen aynı kaldı, çünkü sayfa bazlı kalemler %60 eşiğini rahat geçiyordu. Ama aylar arası teknik trend için bu bir sorun: gelecek ay başka sayfalar örneklenirse skorun değişimi sitenizden mi örneklemden mi geldi ayrılamaz. 35 sayfalık bir siteyi örneklemenin de bir sebebi yok — hepsini taramak birkaç istek demek. Site haritanızda 40'tan az sayfa varsa tamamı taranır ve teknik skor o ölçüm için deterministik olur; rapor bunu ayrıca yazar. Üstünde örnekleme devreye girer: tavan maliyeti tutmak için var, ilke için değil.

SSS ve kurumsal sayfalar örnekleme garantili girer. Örnekleme “liste boyunca eşit aralıkla seç” diyordu; hiçbir sayfayı ötekinden önemli saymadığı için adildi ama iki kalem belirli bir sayfaya bağlı: soru-cevap içeriği ve FAQPage işaretlemesi. 35 sayfalık bir siteden 16 sayfa seçerken SSS sayfası listeye girmezse o iki kalem “yok” çıkar — nitekim beş rapor boyunca “0/4 soru doğrulanabildi” deyip FAQPage kodunu vermedik, oysa sitede gerçek soru-cevap vardı. Kalem sitenin durumunu değil, örneklem şansını ölçüyordu. Adı SSS/FAQ/hakkımızda/iletişim olan sayfalar artık örnekleme zorunlu alınıyor; garantili sayfalar örneklemin yarısından fazlasını yiyemiyor ki ölçüm birkaç kurumsal sayfaya daralmasın.

Doğrulama havuzundan yasal ve altbilgi sayfaları çıkarılır. Kaynak izi “bu satır sitede geçiyor mu” diye soruyordu ve bu testi geçen ama motor için sıfır değer taşıyan içeriği ödüllendiriyordu: teslim edilen bir dosyaya “Site, reCAPTCHA tarafından korunmaktadır” satırı girdi ve doğrulandı — kaynağı KVKK ve iletişim sayfalarıydı. Doğrulamanın kendi başarı ölçütü yanlış tanımlanmıştı. Bir llms.txt'in işi motora markanın ne yaptığını anlatmaktır; yasal metin, çerez bildirimi ve altbilgi kalıbı her sitede aynıdır ve markayı ayırt etmez. O sayfalar artık havuzun dışında ve dosyayı üreten modele de somut ürün/hizmet adlarını yazması, yasal kalıbı yazmaması söyleniyor.

Vermediğimiz bir dosyanın denetimini de göstermeyiz. Sitesinde zaten llms.txt olan bir markada yenisini üretmiyoruz — doğru karar, kendi yazdığınızın üzerine yazdırmayız. Ama bir dönem denetim raporunu yine de basıyorduk: müşteri, kendisine hiç ulaşmayan bir dosyanın satır satır analizini okuyordu ve içindeki kırık bağlantı bulgusu bir teslimat notu gibi görünüp kayboluyordu. Artık dosya elimizdeyse denetim sizin dosyanıza uygulanıyor ve bölümün adı da onu söylüyor: “Sitenizdeki llms.txt — denetim”. Ne teslim edilecek dosya ne de denetlenecek mevcut dosya varsa bölüm hiç çıkmıyor.

“Kanıtlanmış” nitelemesi üretimde budanır, sonradan değil. Üretilen bir dosyada “a proven reduction of up to 35%” yazdı; bir sürümde temizledik, bir sonrakinde geri geldi — çünkü düzeltme çıktıya uygulanmıştı, üretime değil ve her ölçümde içerik sıfırdan üretiliyor. İşaretlemek yetmiyor. Sayıyı çıkarmıyoruz: “%35 tasarruf” markanın kendi iddiası olabilir ve dayanağı varsa değerli bir bilgidir. Çıkardığımız şey ispatlanmışlık nitelemesi — “kanıtlanmış”, “proven”, “bilimsel olarak kanıtlanmış”. O kelime iddiayı bizim onayladığımız izlenimi veriyor ve ispat külfetini gizliyor. Ne çıkarıldığı raporda yazılır.

Sitenizde zaten olan bir şeyi size tekrar yaptırmayız. Kurulum talimatı bir dönem “model bir dosya döndürdü mü” koşuluna, dosyanın kendisi ise “bu dosya bu sitede gerekli mi” koşuluna bağlıydı. Sonuç: rapor “✓ llms.txt var, 2 puan alındı” derken iki sayfa sonra “llms.txt dosyasını kök dizininize koyun” diyordu — müşteri talimatı harfiyen uygularsa kendi emeğinin üzerine yazar. Aynı hatanın bir eşi Organization işaretlemesinde bulunup düzeltilmişti; kökte iki ayrı koşul olduğu için llms.txt'te geri geldi. Artık tek koşul: gerekmiyorsa ne dosya basılır ne talimat.

Liste kesiliyorsa bunu söyleriz. Üç ayrı bölüm “8 sayfa” deyip dört madde gösterdi. Sayı doğruydu, gösterim eksikti — ve tüm duruşu “ölçtüğümüzü söyleriz, ölçmediğimizi söylemeyiz” olan bir raporda sayıyı verip listeyi sessizce kırpmak en pahalı hata türü. Başlıklar artık kaç tanesini gösterdiğini yazıyor ve kural tek bir yardımcıya bağlı, çünkü bunu bir sürümde doğru yapıp sonrakinde unutmuştuk.

Kısa bağlantı satırlarında adresi doğrularız, açıklamayı değil. “/en/about-us — İngilizce kurumsal bilgiler” gibi satırlar kelime örtüşmesi ölçütünü geçemiyordu ve dosyanın en bariz doğru satırları “doğrulanamadı” listesine düşüyordu. İki üç kelimelik bir açıklamanın sayfa metniyle örtüşmesi zaten beklenmez; orada doğrulanacak şey adresin gerçekten o sayfa olduğudur. Uzun ve iddialı satırlarda eski kural geçerli: söylenen şeyin sayfada bulunması gerekir. Yanlış pozitif üretmeye devam eden bir doğrulama listesine müşteri üçüncü ayda bakmayı bırakır ve doğrulamanın bütün değeri kaybolur.

Kurulum talimatları modelden gelmez. Bir dönem dosyaların nasıl kurulacağını da üreten modele yazdırıyorduk ve üç ayrı raporda üç ayrı çelişki çıktı: model üretilmemiş bir dosyayı anlattı (“FAQ soruları şu konulardan seçildi” — o dosya doğrulanamadığı için verilmemişti), raporun kendi teknik bölümünü yalanladı (“yapay zeka tarayıcıları bu dosyayı otomatik bulacaktır” — aynı raporun teknik bölümü llms.txt'in etkisinin kanıtlanmadığını yazıyor) ve “siz” kipinden “sen” kipine düştü. Her seferinde tek tek düzelttik, her seferinde başka kılıkta döndü. Sorun notların içeriği değil kaynağıydı: kurulum talimatı üretilen dosyadan çıkarılabilir bir şeydir ve modele yazdırmak, doğrulayamadığımız bir metni size talimat diye vermektir. Artık yalnız gerçekten ürettiğimiz dosyalar için, sabit metinden üretiliyor.

Dosyadaki her bağlantı yayın öncesi çağrılır. Kaynak izi bir dönem yalnız iddia satırlarına uygulanıyordu; bağlantılar hiç doğrulanmıyordu. Teslim edilen bir llms.txt'te üç sayfa adresinden ikisi 404 döndü — üstelik doğru adresler sitenin kendi haritasında duruyordu ve o haritayı aynı ölçümde okumuştuk. Veri elimizdeydi, adres yine de tahmin edilmişti. Artık her adres çağrılıyor; çalışmayan adresin doğrusu site haritanızda varsa düzeltiliyor, yoksa satır işaretlenip size bırakılıyor. İkisi de raporda yazılıyor. Kırık bağlantı taşıyan bir rehber dosyası hiç olmamasından kötüdür: motorlara “buraya bak” deyip olmayan sayfayı göstermiş olursunuz.

llms.txt'in her satırı kaynağıyla eşleştirilir. Dosya “kopyala-yapıştır hazır” diye veriliyor; içindeki her cümlenin sitenizin hangi sayfasından çıktığı görünmeli. Kaynağı modele yazdırmıyoruz — FAQPage'te öğrendiğimiz kural burada da geçerli: uyduran metin kaynağını da uydurur. İzi sistem kurar: üretilen her satır, denetimde gerçekten okuduğumuz sayfa metinleriyle karşılaştırılır. Eşleşen satırın kaynağı yazılır; eşleşmeyen satır silinmez ama “okuduğumuz sayfalarda bulunamadı” diye işaretlenir. Doğru olabilir — doğrulayabilecek tek taraf sizsiniz.

Sağlıkla ilgili sektörlerde (takviye edici gıda, sağlık hizmeti, kozmetik) süzgeç daha geniştir. Mevzuat yasağının altında geniş bir gri alan var: bir öneri yasak bir cümle kurmasa da ürünün ne kadar işe yaradığına, kimin kullanabileceğine, nasıl etki ettiğine, hangi hastalıkla ilgili olduğuna ya da rakibinden ne farkı olduğuna dair bir iddia taşıyabilir. Bunların hiçbiri kendiliğinden yasak değildir ve dayanağı varsa çok değerli içeriktir — ama dayanağı olup olmadığını bilen tek taraf sizsiniz. Bu yüzden elenmezler, “yayımlamadan önce doğrulayın” ön koşuluyla verilir. Beş başlık ayrı ayrı yakalanır: etkinlik, kullanım uygunluğu, etki mekanizması, hastalık/semptom bağlantısı ve karşılaştırmalı üstünlük. Bu kurallar yalnız sağlık sektörlerinde çalışır; yazılımda “hangi paket size uygun” meşru bir başlıktır.

Sektörde yazılabilecek içerik ile sizin gerçekten sunduğunuz hizmet aynı şey değildir. Bir insan kaynakları danışmanlığına iş sağlığı ve güvenliği, bordro uyumu ya da disiplin prosedürü içeriği önermek sektör açısından doğru, marka açısından yanlış olabilir: vermediğiniz bir hizmeti anlatan sayfa yanlış müşteriyi çeker ve gelen talebi karşılayamazsınız. Bu yüzden her öneri, sitenizde anlattığınız hizmetlerin içinde mi dışında mı olduğunu kendisi beyan eder. Dışındaysa öneri elenmez — yeni bir hizmet alanını gerçekten hedefliyor olabilirsiniz — ama “bu gerçekten sunduğunuz bir hizmet mi” ön koşuluyla verilir ve doğrulanana kadar ayın ilk işi olarak listenin başına konmaz.

Sayısal performans iddiası ayrıca işaretlenir. Üretilen bir dosyada “%35'e varan tasarruf” ve “a proven reduction of up to 35%” yazdı — sayısal bir performans iddiası, üstelik “kanıtlanmış” nitelemesiyle ve yapısal veriye gömülü. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği bu tür iddialarda ispat külfetini markaya yükler. Genel bir “kendi onayınızdan geçirin” notu bu satır için yeterli değil; o satırın kendisi işaretleniyor ve “elinizde ölçüm raporu ya da bağımsız test sonucu yoksa yayımlamayın” deniyor. Nötr sayılar (çalışan sayısı, ürün ölçüsü, kuruluş yılı) işaretlenmez: her sayıyı uyarmak uyarıyı değersizleştirir.

Kurum adı geçen her iddia doğrulama ister — üretilen dosyalarda da. Kurum listesi önce sabit birkaç addan ibaretti ve yalnız içerik önerilerine uygulanıyordu. Üretilen bir FAQPage kodunda şu cümle süzgeçten geçti: “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, çalışanların maruz kalabileceği yasal toz sınırlarını belirlemiştir.” Çalışan maruziyet sınırlarını belirleyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'dır; Çevre Bakanlığı ortam ve emisyon sınırlarına bakar — ve o bakanlığın adı 2021'den beri farklı. Rapor “sektörel iddia ve mevzuat süzgecinden geçirildi” diye söz veriyor; süzgecin kaçırdığı ilk şeyin bir bakanlık adı olması o vaadi zayıflatır. Artık adı geçen her bakanlık, yönetmelik ve destek programı doğrulama kuyruğuna giriyor ve bu denetim üretilen dosyalara da uygulanıyor. Hangi kurumun neyi düzenlediğini biz söylemiyoruz — bilmiyoruz ve bildiğimizi iddia etmiyoruz; söylediğimiz tek şey “bunu doğrulayın”.

Bu bir güvenlik ağıdır, hukuki görüş değildir. Yayımlamadan önce içeriği kendi onayınızdan geçirin.

Öneriler markanın ne sattığına göre değişir

Distribütör de ayrıdır. Bir yazıcı distribütörüne “üretim standartları ve kalite süreci”, “tesis, denetim kayıtları, belge numaraları” önerdik — fabrikası olan bir markanın işleri. Rapor iki bölüm önce şirketi distribütör diye sınıflandırdığı hâlde şablon üretici diliyle konuşuyordu; müşteri bunu okuyunca “bunlar bende yok” diyecek ve raporun geri kalanına da güveni düşecek. Distribütörün güven kanıtı tesis değil yetkidir: temsil ettiği markaların yetki belgeleri, garanti kapsamı, yetkili servis ağı, stok ve teslim süresi taahhüdü.

Platform ve pazaryeri ayrı bir iş modelidir. Bir ölçümde sistem markayı doğru tanıdı — “satılık ve kiralık daire ilanları platformu” — ve iki sayfa sonra reçete klasik danışmanlık şablonuna döndü: “hizmet alanları”, “çalışma biçimi ve süreci”, “referanslar ve tamamlanan projeler”. Bir ilan platformunun tamamlanan projesi ya da çalışma biçimi yoktur. Üstelik aynı raporun genişletilmiş ölçümü platforma özgü çok daha iyi soruları sitenin kendi metninden zaten türetmişti (“ilan vermek ücretsiz mi”, “kurumsal mağaza açabilir miyim”, “hangi şehirlerde ilan var”) — reçete o kaynaktan konuşmuyordu. Platformun otorite kurduğu yer kullanımdır: ilan nasıl verilir, arama nasıl yapılır, kurumsal hesap ne işe yarar, güven nasıl sağlanır, kapsam hangi şehirlerdir. Tip sıralamasında platform en öne konuldu: “emlak ilan platformu” hem hizmet hem platform anahtarına uyar ve belirleyici olan platform tarafıdır; bir pazaryeri teknik olarak yazılımdır ama ticari modeli yazılım satmak değildir.

İtibar adımları da iş modeline bağlıdır. Risk bulunduğunda verdiğimiz müdahale listesi sabitti ve her markaya “acentelik, bakanlık izni, meslek örgütü kaydı” öneriyordu. Bir ilan platformunda bunların karşılığı yok ve müşteri “bunlar bende yok” dediğinde yalnız o madde değil listenin tamamı değersizleşiyor. Doğrulanabilir kimlik (ticaret sicil no, vergi no, tam unvan) her iş modelinde korunuyor; değişen şey belge adları. Bilmediğimiz bir ruhsatın adını dayatmıyoruz — hangi belgenin gerektiği hukuki bir sorudur ve bizim ölçtüğümüz bir şey değil; genel listede artık “faaliyetiniz böyle bir belge gerektirmiyorsa bu adımı atlayın” yazıyor.

Perakende, üretimden ayrı bir iş tipidir. İkisi de ürün satar ama güven kanıtı bambaşkadır. Bir üreticide kanıt tesis, süreç ve belge numarasıdır; bir perakendecide tedarik zinciri, tazelik ve iade koşullarıdır. Tek tip kullandığımız için bir online kahve satıcısına “tesis bilgilerini ve denetim kayıtlarını tek sayfada toplayın, belge numaralarını verin” önerdik — o firmanın tesisi yok. Otorite alanı da farklı: satıcının kategoriyi soran birine verebileceği cevap “hangi çeşit kime uygun”dur, “üretim standartlarımız” değil. Ayrım dar tutulmuş anahtarlarla yapılıyor: “satış” tek başına bir üreticinin sitesinde de geçer (“ürün satışı”, “satış sonrası destek”) ve bir fabrikayı perakendeci saydırırdı.

Bir markaya “ürün yelpazenizi anlatın” demek, ürün satıyorsa doğru; danışmanlık satıyorsa raporun tamamının güvenilirliğini bozar. Bu yüzden reçete motoru önce iş tipini belirler: ürün, hizmet, yazılım/platform ya da belirsiz. Belirleme, beyan ettiğiniz sektör ile sitenizin anlattığı iş birlikte okunarak yapılır.

• Ürün: ürün grupları, üretim ve kalite süreci, seçim kriterleri, kullanım rehberi.
• Hizmet: hizmet alanları, çalışma metodolojisi ve proje süreci, uzmanlık ve referanslar, sahada karşılaşılan tipik sorunlar.
• Yazılım: modüller, kurulum ve entegrasyon, güvenlik ve veri işleme.
• Belirsiz: nötr şablonlar. Ne sattığınızı belirleyemediysek ürün şirketi varsaymayız — bilmediğimiz yerde uydurmak, bilmediğimizi söylemekten kötüdür.

Mevzuat sektörü ile iş tipi ayrı şeylerdir. Bir diş kliniği mevzuat açısından sağlıktır ve sağlık kurallarına tabidir; iş tipi olarak hizmettir ve ona “ürün yelpazesi” önerilmez.

Bir motor bir bölümde cevap vermezse bunu o bölümün altında yazarız. Cevap vermeyen motor o ölçümün hesabına hiç katılmaz — eksik cevabı “görünmedi” saymak yanlış olur. Ama sessizce düşmesi de yanlış: tek motorla ölçülmüş bir yüzde, açıklaması olmadan veri eksikliği gibi okunur. Motor düşmeden önce bir kez daha, bekleyerek denenir; yine cevap vermezse hangi motorun neden düştüğü (süre bütçesi mi, sağlayıcı hatası mı, hangi HTTP kodu) o bölümün altında yazılır.

Motorun araç anlatımı alıntı değildir. Aramalı modda motorlar cevaba başlamadan önce ne yapacaklarını yazıyor: “… hakkında bilgi almak için arama yapayım”. Bu, motorun marka hakkındaki sözü değil aracın kendi anlatımıdır ve raporda alıntı diye geçmemeli. Bu satırlar ayıklanıyor; alıntılar da kelime ortasından değil cümle ya da kelime sınırında kesiliyor ve kesildiği belli ediliyor.

Kontrol listesindeki ✓ bir başarıdır; olgu tespitine ✓ konmaz. “Motorların okuduğu üçüncü taraf sayfalar — 12 alan adı” satırı bir dönem yeşil onay işaretiyle basılıyordu. Oysa o 12 alan adı markanın bulunmadığı yerlerdir, yani raporun kendi darboğaz maddesidir. Raporun en kritik açığı olumlu işaretle sunuluyordu; bu tür satırlar artık nötr (ℹ) gösteriliyor.

Üretilmemiş bir dosyanın kurulum notu basılmaz ve doğrulanmamış bir dosya için “olduğu gibi kullanabilirsiniz” denmez. Bir raporda FAQPage kodu hiç üretilmemişken kurulum notu onu sayfaya eklemeyi anlatıyordu — üstelik aynı rapor bir üst bölümünde “eşleşmeyen şema geçersizdir, elle eklemeyin” diye uyarıyordu. Hazır dosya bölümündeki her cümle artık o dosyanın gerçekten üretilip üretilmediğine ve kaynak izinin tam olup olmadığına bağlı.

Kaynak izi şemaya da uygulanır. Bir raporda kaynak izi “… güneş enerjili carport ve akıllı yaşam çözümleri sunan bir markadır” cümlesini sitede bulamadığını açıkça yazdı; hemen ardındaki hazır Organization JSON-LD aynı cümleyi description olarak müşteriye verdi. Doğrulama katmanı llms.txt'e uygulanmış, şemaya uygulanmamıştı — ve şema daha tehlikeli: makine okunur bir iddia olarak yayımlanır, motorlar onu markanın resmi tanımı sayar. Cümleyi çıkarmıyoruz (markanın kendi tanımı olabilir) ama “doğrulanmadı” damgasını şemaya da basıyoruz. Doğrulanmamış satır kalan bir teslimin başlığı da artık “hazır dosyalarınız” değil “kontrollü taslak”: on yedide on beş ile on beşte on beş aynı şey değildir ve “hazır” yazan bir dosyayı müşteri okumadan yayımlayabilir.

Yanıtsız hücre sayılır ve söylenir. Bir raporda tanınırlığın “9 hücre üzerinden” ölçüldüğü yazıyor, hemen altında kararlılık “5/8 hücre” diyordu ve dokuzuncu hücreye ne olduğu hiçbir yerde geçmiyordu. Boş hücre, o motorun o soruya hiç cevap vermemesi demektir: skorda “tanınmadı” sayılır, dolayısıyla tanınırlık paydası değişmez ama kararlılık yalnız cevap gelen hücreler üzerinden hesaplanır. İki farklı payda yan yana durup açıklanmayınca okuyan haklı olarak hangisine güveneceğini bilemiyor; rapor artık ikisini de adıyla söylüyor.

Şemada doğrulanmayan tanım teslim edilmez. Organization kodunun description alanı da sitenizin metniyle karşılaştırılır. Bir süre doğrulanmayan cümleyi bırakıp yanına “doğrulanmadı” damgası basıyorduk; yetmiyor. Şema makine okunur bir iddiadır ve kodu olduğu gibi yapıştırdığınızda o cümle markanızın resmi tanımı olarak yayımlanır — rapor bir yanda “bu cümleyi sitenizde bulamadık” derken öbür yanda aynı cümleyi teslim ediyordu. Artık alan koddan çıkarılıyor ve “dolduramadığımız alanlar” listesine giriyor; kendi doğrulanmış tanımınızı siz eklersiniz. llms.txt'te ise satırı bırakmaya devam ediyoruz: orası düz metindir, okuyup karar verebilirsiniz. Şemada alan ya vardır ya yoktur ve boş bırakmak da yanlış beyandır.

Teslim ettiğimiz dosyadaki iletişim satırları sitenizin metniyle karşılaştırılır. Bir teslimde iki hata birden vardı ve ikisi de doğrulama katmanımızdan geçti: e-posta satırı [email protected] olarak çıktı (bu bir adres değil, Cloudflare'ın e-posta gizleme betiğinin sayfada bıraktığı yer tutucu — gerçek adres JavaScript ile çözülüyor, biz sayfayı düz metin okuduğumuz için yer tutucuyu okuduk) ve adres “Trupm Tower” yazıyordu. Kök şuydu: raporun bütün vaadi “doğrulanmış teslim” iken iletişim satırları hiç doğrulanmıyordu — oysa tam da doğrulanabilir olanlar onlar. Adres, telefon ve e-posta yeni bilgi değil, sitenizden kopyadır; kopyanın aslıyla eşleşip eşleşmediğine bakmak sözlük gerektirmez. Eşleşmeyen her satır raporda kırmızı kutuda, “yayımlamadan önce düzeltin” diyerek çıkıyor. Biz düzeltmiyoruz: doğrusunu yalnız siz bilebilirsiniz. Sayfa metnini hiç okuyamadığımız durumda bu denetim çalışmaz — ölçemediğimizi ölçtük demeyiz — ve kısa kısaltmalar (“Cad”, “Mah”) uyarı üretmez: yanlış alarm burada gerçek bulguyu gömer.

Doğrulanamayan iletişim satırı dosyanın içinde işaretlenir — ama silinmez. Bulguyu yalnız rapora yazmak yetmiyor: dosyayı kopyalayıp yayımladığınızda rapordaki uyarı kutusu dosyayla birlikte gelmiyor. O yüzden satırın yanına [DOĞRULAYIN — okuduğumuz sayfalarda bulunamadı] notu koyuyoruz; dosyayı olduğu gibi yayımlarsanız not da görünür ve fark edilir, doğruladıktan sonra silersiniz. Satırı çıkarmıyoruz ve bu bilinçli: “okuduğumuz sayfalarda yok” ile “sitede yok” aynı şey değildir — 301 sayfalık bir siteden 16 sayfa örneklediğimizde bilgi büyük olasılıkla okumadığımız bir sayfadadır ve doğru olabilecek bir iletişim bilgisini atmak size zarar verir. (Şema tarafında ters karar veriyoruz: orada alan ya vardır ya yoktur ve makine okunur bir iddiadır. Burası düz metin ve okuyarak karar verebilirsiniz.) Rapor kaç sayfadan kaçını okuduğumuzu bu kutuda da yazar, çünkü kanıtın gücü buna bağlıdır.

Ölçüm verisi ne kadar saklanır

Motorların verdiği tam cevaplar arşivlenir: yeni bir analiz eklediğimizde geçmiş aylarınızı da kapsayabilmek için. Abonelik başına son 24 ölçüm saklanır, fazlası günlük olarak silinir. Gönderilen raporun kendisi de saklanır; böylece istediğiniz zaman tarayıcıda açıp PDF olarak kaydedebilirsiniz.

Başarı ölçütleri ve hesap verme

Tutmayacağını bildiğimiz hedefi listeye koymuyoruz. Rapor bir yandan “kategori sorularında görünmek tek aylık bir iş değil; önce kimlik ve üçüncü taraf varlığı oturur” diyor, öbür yandan başarı ölçütlerine “basamak 2 → 3” koyuyordu. Bir sonraki ölçüme kadarki hedef listesinde, kendi ağzımızla aylar süreceğini söylediğimiz bir kalem duramaz: tutmayacağı baştan belli olan hedef, listenin tamamını inandırıcılıktan düşürür. Basamak hedefi artık yalnız 3 ve üstünde konuyor — orada sıçrama tek ölçümde mümkün, çünkü zaten listedesiniz ve mesele sıraya girmek. Alt basamaklarda yön yine yazılıyor ama ölçülecek hedef olarak değil.

Manşetteki yüzde ile soru sayımı aynı şey değildir. Büyük sayı motor ortalamasıdır: her motorun kendi görülme oranı ve sıradaki konumu ağırlıklandırılır, sonra motorların ortalaması alınır. Altındaki “6 sorunun 2 tanesinde en az bir motorda göründünüz” cümlesi ise bambaşka bir sayımdır. İkisi alt alta durunca cümle, sayının tanımı gibi okunuyordu; artık her biri kendi adıyla veriliyor. Gürültü notu da hangi ölçekten konuştuğunu söylüyor: tek bir motorda tek bir soruda görünmek yüzdeyi birkaç puan oynatır, soru sayımını 1 artırır.

Her rapor, bir sonraki ölçümde nelere bakacağımızı sayı olarak yazar ve bu hedefler kaydedilir. Gelecek ayın raporu aynı listeye döner: tuttu mu, ilerledi mi, durdu mu, geriledi mi — tahminle değil yeniden ölçerek.

Hedefler bilerek küçüktür. “%0'dan %40'a” demek bir ay sonra herkesi başarısız gösterir ve raporu susturur; doğru hedef bir sonraki basamağa taşıyan en küçük gerçek adımdır — örneğin 18 hücrenin sıfırında görünen bir marka için hedef birdir.

Gürültü tabanı hem keşif hem tanınırlık için yazılır. Tanınırlık, marka soruları × cevap veren motorlar kadar hücre üzerinden ölçülür — dört motor cevap verdiğinde 12 hücre, yani tek bir hücre yaklaşık 8 puan eder — raporda bu hücre adımı diye geçer. Bu bir güven aralığı ya da hata payı değildir; ölçümün çözünürlüğüdür: bundan küçük bir fark ölçülemez. Motorlar aynı soruya her seferinde birebir aynı cevabı vermez; tek çekilişte bir hücre yazı tura demektir. Bu yüzden her marka sorusu her motora üç kez sorulur ve hücre çoğunluğa göre karara bağlanır. Çekilişler ayrışırsa o hücre için iki çekiliş daha alınır; ek ölçüm belirsizliğin olduğu yere harcanır. Dar çoğunlukla (ör. 3/5) sonuçlanan hücrede bir karar vardır ama düşük güvenlidir: marka o motorda gerçekten sınırdadır. Rapor ölçümün kararlılığını da yazar: hücrelerin kaçı oybirliğiyle, kaçı dar çoğunlukla karara bağlandı ve hangi motor hangi soruda sınırda. Bir hücrelik hedef bilerek konur ama gürültünün tam sınırındadır: tuttuğunda rapor bunu da söyler.

Her rapor size gelmeden önce kendi kendini denetler. Rapor üretildikten sonra metni ve ölçüm nesneleri otomatik olarak sınanır: ölçümün dili sorularla uyuşuyor mu, iki bölüm birbiriyle çelişiyor mu, bir sayı iki yerde farklı mı yazıyor, teslim edilen dosya denetimin bulgusunun tersini mi söylüyor. Bulgular müşteri zararına göre seviyelenir ve çaresi olanlar için ölçüm en çok üç tur yeniden denenir — çaresi olan, sonucu bir yapay zeka çağrısından gelen ve tekrarlandığında değişebilecek şeylerdir. Bu denetimin sonucu size gönderilmez, bizim gönderim kararımızı belirler.

Belirsizlik bir hata değildir ve öyle işaretlenmez. Raporda gördüğünüz “doğrulanamadı”, “kontrollü taslak”, “örneklem”, “tek çekiliş”, “sınıflandıramadık” ifadeleri kusur değil risk kontrolüdür: ölçemediğimiz yeri ölçmüş gibi göstermemenin yolu. Denetim bunları hata saymaz. Hata ancak rapor aynı belirsiz bilgiyi başka bir yerde kesin gerçek gibi kullanıyorsa doğar — kontroller bu yüzden tek bir cümleye değil, iki yer arasındaki çelişkiye bakar.

Soru kalıbı kategorinin cinsine uyar. Kategoriniz bir konuysa (“nitelikli kahve”) sorular “… alanında en iyi firmalar hangileri?” diye kurulur. Kategoriniz bir firma türüyse (“endüstriyel otomasyon sistem entegratörü”) o kalıp bozuk bir cümle üretir — firma türünü bir alan gibi sarmak, kimsenin kurmayacağı bir sorgu demektir. O durumda kategori sorunun öznesi olur: “Türkiye'deki en iyi endüstriyel otomasyon sistem entegratörleri hangileri?” Bu altı soru ana keşif skorunu ürettiği için sorgu dilinin doğallığı üslup değil ölçümün kendisidir. Çoğul biçimi kuralla türetmiyoruz, kapalı bir tabloda tutuyoruz: Türkçe çoğul ünlü uyumuna ve iyelik ekine bağlı ve tahmin etmek bozuk cümle üretir; tablo bir terimi tanımıyorsa şablon eski hâline döner.

Öznesi olmayan soru ölçülmez. Sitenizin kendi metninden türettiğimiz sorular bir dönem “…hangi sektörlerde yapıyorsunuz?” gibi ikinci şahısla kuruluyordu. Böyle bir soru motora tek başına gider ve orada “siz” diye biri yoktur; öznesi belirsiz bir sorudan dönen cevapta görünmemeniz bir bulgu değildir. Bu sorular artık ölçüme alınmıyor. Marka adınızı ekleyerek düzeltmiyoruz: o zaman soru kategori keşfinden çıkıp marka sorusuna dönerdi ve zaten ayrı ölçtüğümüz bir ekseni ikinci kez ölçmüş olurduk.

“Bunu yapmıyorsunuz” demeden önce kendi sitenize bakarız. Motorun markaya yapmadığı bir işi atfetmesi ayrı bir bulgudur ve hücreyi düşürür. Ama bir raporda hakem “proses otomasyonu gibi yapmadığı işler” dedi ve aynı rapor markanın endüstriyel otomasyon entegrasyonu yaptığını doğruluyordu: müşteriye kendi işi “yapmadığınız iş” diye gösterildi. Atfedilen faaliyetin ayırt edici sözcükleri sizin kendi sayfalarınızda geçiyorsa o iddiayı kanıt saymıyoruz — ve iddia tamamen dayanaksızsa hücre de geri veriliyor, yani tanınırlık yükselebilir. Sözcüklerin biri bile sitenizde yoksa bulgu ayakta kalır: kısmen doğru bir iddia hâlâ iddiadır. Sitenizin metnini okuyamadıysak hakemin kararına dokunmuyoruz; ölçemediğimize dayanarak karar bozmayız.

Ölçemediğimiz şeye dayanarak site mimarisi değiştirtmeyiz. Hedef pazarı Türkiye olan bir markada kök adres İngilizce sürüme yönleniyorsa bunu söyleriz — motorlar kökten girer ve ilk gördükleri sayfa odur, altı çekirdek soru ise Türkçe sorulmuştur; arada gerçek bir gerilim vardır. Ama “/tr'ye yönlendirin” demeyiz: böyle bir tavsiye için hangi sürümün dizinde olmasını istediğinizi, canonical kurgunuzu ve varsa sunucu tarafı ülke yönlendirmenizi bilmek gerekir ve bunları ölçmedik. Ölçtüğümüz tek ek şey, kök sayfada hreflang tanımı olup olmadığı — o sayfanın HTML'i zaten elimizde. Bu bir puan kalemi değildir ve skoru etkilemez: doğru mimarinin ne olduğuna dair bir hükmümüz yok, gözlemi paylaşıp kararı size bırakıyoruz.

Wikidata ve ansiklopedik madde ad benzerliğiyle onaylanmaz. Adınızla eşleşen bir kayıt bulmak, o kaydın size ait olduğunu göstermez: bir ölçümde eşleşen şey aynı harfleri taşıyan bir soyadıydı. Kaydın resmi site alanını okuyup sizin alan adınızla karşılaştırıyoruz; ansiklopedik madde de ya doğrulanmış Wikidata kaydınızın kendi bağlantısı olmalı ya da özetinde alan adınız geçmeli. Sonuç üç türlü olur: doğrulandı (✓ ve Organization şemanızın sameAs alanına girebilir), aday bulundu ama doğrulanamadı (gösterilir, ✓ sayılmaz, sameAs'e konmaması söylenir ve doğrulamak ayın işlerinden biri olur), ya da kayıt bir kuruluşu anlatmıyor (hiç gösterilmez). Bunu böyle ayırmamızın sebebi basit: “kaydınız var, sameAs'e koyun” güçlü bir müdahaledir ve kanıt gücü müdahale gücüne eşit olmalıdır — yanlış bir kayda bağlanmak, makine okunur bir kimlik iddiasını yanlış yapmaktır ve hiç bağlamamaktan kötüdür.

İki payda vardır ve ikisi ayrı soruya cevap verir. Tanınırlık paydası bütün hücrelerdir: bir motor soruya hiç cevap vermediyse o hücre skorda “tanınmadı” sayılır ve paydada kalır — cevapsızlık da bir sonuçtur. Kararlılık paydası yalnız cevap veren hücrelerdir, çünkü oradaki soru başka: “çekilişler birbirini tuttu mu”. Cevap gelmeyen bir hücrede tutarlılıktan söz edilemez. Raporda sağlam tanınma (hem tanındı hem her çekilişte aynı çıktı) tanınırlığın paydasından yazılır: o sayı yüzdenizin sağlam zeminidir ve bir zemin, üstünde durduğu sayıyla aynı ölçekten okunur. Bir süre kararlılık paydasından yazıldı ve rapor manşette “2/12” derken başka bir yerde “2/11” diyordu — ikisi de doğruydu ama okuyanın iki sayıdan hangisine baktığını çıkarması beklenemez.

Kendi kararlarımız belirlenimlidir. Ölçüm çağrıları gerçek bir kullanıcıyı taklit eder ve motorların varsayılan ayarıyla yapılır. Ama bizim analiz ve yargı katmanımız (doğru şirketten mi bahsediliyor, sektör ne, hangi rakipler geçiyor) sıfır sıcaklıkla çalışır: aynı girdiye her zaman aynı kararı verir. Motorların rastgeleliğini ortadan kaldıramayız, kendi kararlarımızınkini kaldırabiliriz.

Ölçek değişirse hedef kıyaslanmaz. Bir ölçümde motorlardan biri cevap vermezse hücre sayısı değişir (6 soru × 4 motor = 24 hücre; üç motor cevap verdiyse 18). Geçen ayın hedefi kendi ölçeğinde, bu ayın sonucu kendi ölçeğinde yazılır ve rapor "tuttu" ya da "geriledi" demek yerine ölçeğin değiştiğini söyler. Farklı paydaları aynı kefeye koymak, olmayan bir başarı ya da başarısızlık üretir.

Önerilen içeriklerde markanın sahip olduğunu bilemediğimiz iddialar (belge, uzman referansı, klinik çalışma, sayısal büyüklük) yayın önerisi olarak sunulmaz; “yayımlamadan önce doğrulayın” ön koşuluyla verilir. Doğrulayamadığınız iddia içerikten çıkarılmalıdır.

Beyan ettiğiniz sektör yanlışsa %0 keşif skoru iki şeyden gelebilir ve rapor bunları ayırmak zorundadır: ya gerçekten görünmüyorsunuz, ya da ölçüm markanızın kazanamayacağı bir çerçevede yapıldı. Gerçek bir ölçümde “Nitelikli Kahve İmalatı” etiketi motorları kahve markalarına değil ekipman üreticilerine savurdu ve rakip listesine espresso makinesi üreticileri girdi. Beyan ile sitenin anlattığı iş uyuşmuyorsa manşet metriğin altında bu uyarı basılıyor; ölçümü sitenizin anlattığı kategoriye taşımak sizin kararınız, çünkü kategoriyi kendiliğinden değiştirmek aylar arası kıyası kırar.

İzin ile erişim aynı şey değildir. robots.txt kalemi, dosyanın AI tarayıcılarını engelleyip engellemediğini ölçer — bir izin belgesidir. Siteye gerçekten girilip girilemediğini ise ayrı bir yoklama ölçer ve o erişimi sunucu, CDN ve WAF katmanı belirler. Bir raporda bu iki şey birbirinden bağımsız anlatılmıyordu: altı tarayıcının altısı da sunucudan HTTP 403 alırken robots.txt kalemi “AI motorları tarayabiliyor” diyordu ve rapor iki satır arayla kendini yalanlıyordu. Açıklama artık yoklama sonucunu biliyor: engel varsa kuralın robots.txt'te değil sunucu/CDN katmanında olduğunu söylüyor, çünkü müşterinin düzelteceği yer orasıdır.

Bu ölçümün bilinen sınırları

Bunları saklamak yerine yazıyoruz; raporunuzu doğru okumanız için gerekli.

• Örneklem küçüktür. Çekirdek ölçüm 6 soru × 4 motor = 24 gözlemdir. Küçük değişimler gürültü olabilir; raporda ölçümün gürültü tabanı ayrıca yazılır.
• Yapay zeka çıktısı deterministik değildir. Aynı soru aynı gün tekrar sorulduğunda farklı cevap gelebilir. Şu an her sorgu bir kez sorulur.
• Site skoru teknik altyapıyı ölçer, içerik kalitesini değil. Aylık raporda ana sayfa ve site haritasından seçilen en fazla 15 sayfa örneklenir (ücretsiz testte 5). Örneklenen sayfa sayısı raporda yazılıdır; az sayfa örneklendiyse skor sitenin tamamını temsil etmez ve rapor bunu ayrıca uyarır.
• Site haritası bulunamazsa örneklem ana sayfayla sınırlı kalır. Adresi robots.txt içinde "Sitemap:" satırıyla bildirmek bu yüzden önemlidir.
• GEO sinyallerinin etkisi kesinleşmiş değildir. Soru-cevap içeriği, yapısal veri veya üçüncü taraf varlığı gibi kalemlerin görünürlüğü artırdığı yönünde makul gerekçeler var; ama bunlar yerleşik nedensellik değil, ölçerek izlediğimiz hipotezlerdir. Bu yüzden önerilerimiz "şunu yaparsanız çıkarsınız" demez, "şu olasılığı artırmayı hedefler" der.
• Tanınmak, doğru tanınmak değildir. Motor markanızı başka bir şeyle karıştırıp doyurucu bir cevap üretmiş olabilir; bu yüzden rapor motorların kendi cümlelerini alıntılar — okuyun.
• Sektör beyanı ölçümün konusunu belirler. Yanlış sektör, yanlış kategoriyi ölçmek demektir. Bu yüzden sitenizin anlattığı işi ayrıca tespit eder ve uyuşmazlığı raporda söyleriz.

Ölçüm, ölçtüğü şeyi etkileyebilir. Denetim sitenize birkaç istek gönderir ve bu istekler sunucunuzun hız sınırını tetikleyebilir. HTTP 429 (“çok fazla istek”) yanıtını erişim engeli saymıyoruz: geçicidir, sonraki denemeler genelde başarılı olur ve sınırı bizim tetiklemiş olmamız mümkündür. Yoklamalar bu yüzden sırayla ve aralıklı yapılır, 429 alınırsa bekleyip bir kez daha denenir. Gerçek engel 401/403/451'dir ve kalemi yalnız o düşürür.

İçerik çıkarımı her zaman kusursuz değildir. Sitenizden metni dışarıdan, herkese açık HTML üzerinden çıkarıyoruz; kapanmamış bir stil etiketi ya da sayfa kurucusunun gömdüğü büyük CSS bloğu kod parçalarını metin gibi gösterebilir. Çıkarılan metin olağandışı uzunsa ya da kod işareti yoğunluğu yüksekse rapor “içerik çıkarımı şüpheli, bu teşhis elle doğrulanmalı” uyarısı basar ve o metinden üretilen hazır dosyaları da damgalar. Ölçtüğünü sanıp ölçmediğini söylemek, bu üründe en pahalı hatadır.

Koşullu bölümler sessizce kaybolamaz. Bir raporda tam bir sayfa “İtibar riski” bölümü vardı ve beş maddelik bir müdahale listesi taşıyordu. Ertesi günkü ölçümde skor birebir aynıydı, site aynıydı, kimlik karışıklığı aynı yerde duruyordu — ama o bölüm yoktu: tetikleyen kalıp, motorun yeniden yazılan cümlesinde geçmemişti. Okuyan bunu haklı olarak “demek düzeldi” diye okur. Düzelmedi; bölüm tetiklenmedi ve “yok” ile “artık yok” aynı şey değildir. Bu, ürünün asıl vaadini doğrudan vurur: aylık trend satıyoruz ve trend gösteren bir raporda bölümlerin gelip gitmesi, sayıların kendisinden hızlı güven kaybettirir. Artık her ölçümde hangi koşullu bölümlerin çıktığı kayda geçiyor; bir bölüm kaybolduğunda rapor bunu yazıyor ve yokluğun ne anlama gelmediğini söylüyor. Kayıt yalnız risk taşıyan bölümler için tutulur — yokluğu iyi haber gibi okunabilecek olanlar.

Şemaya boş alan yazmıyoruz. Teslim ettiğimiz Organization kodunda "telephone": "", "address": "", "sameAs": [] duruyordu. Model alanı biliyor ama değeri sitede bulamıyor ve iskeleti boş bırakıyor. Müşteri kodu olduğu gibi yayımlarsa motorlara “bu markanın telefonu yok” diye yapısal bir beyan gitmiş olur — oysa doğru olan “bilmiyoruz”dur ve onun karşılığı alanın hiç bulunmamasıdır. Boş alanlar koddan çıkarılıyor ama sessizce değil: dolduramadığımız alanlar raporda adıyla yazılıyor, çünkü onları doldurabilecek tek kişi sizsiniz. Aynı bilgileri sitenizin altbilgisine yazarsanız bir sonraki ölçümde biz de bulur ve otomatik doldururuz.

Bildiğimiz bir alan adını size sordurmuyoruz. Bir raporda altı kaynak “önce açıp sınıflandırın” diye ödev olarak verildi ve içlerinde LinkedIn, bir operatörün kurumsal sitesi ve bir üreticinin destek forumu vardı. Bunların ne olduğunu bilmek için sayfa açmaya gerek yok: bilmediğimizi sormak dürüstlük, bildiğimizi sormak işi size geri devretmektir. Yaygın platformlar artık tanınıyor ve doğrudan yapılacak işiyle geliyor — LinkedIn şirket sayfası sizin elinizde, başka bir markanın kurumsal sitesi değil. Eşleşme tam alan adıyla yapılır, alt dizeyle değil: daha önce “bet” ve “sanayi” alt dizeleriyle meşru siteleri yanlış sınıflandırmıştık.

Sayfalarınız sunucudan boş geliyorsa bu ayın ilk işi odur. Bir raporda 21 sayfanın 21'i sunucudan boş HTML döndürüyordu ve “sunucu tarafı render” ayın altıncı işiydi. Oysa bu, tarayıcı engelinin ikizi: birinde motor kapıda durduruluyor, ötekinde içeri giriyor ve okuyacak hiçbir şey bulamıyor. Sonuç aynı — motorun markanız hakkında yazacak bir şeyi yok — ve üstüne kurulacak her iş boşa gider; yazacağınız yeni içerik de aynı biçimde görünmez kalır. Eşik yüksek tutuldu (sayfaların üçte ikisi ve en az üç sayfa örneklenmiş olmalı): tek tük boş dönen sayfa bir yönlendirme ya da hata olabilir, sitenin mimarisi değil.

llms.txt'in bölüm başlıkları sabittir. Bu dosya her ölçümde yeniden üretiliyor ve bölüm adları her ay değişirse (“Coğrafi Uygulamalar” bir ay, “Bölgesel Çözümler” öbür ay) yayımladığınız dosyayı güncellemeye çekinirsiniz — dosya sitede eskir ve amacını kaybeder. Başlıklar artık kapalı bir listeden ve sabit sırayla seçiliyor; değişen tek şey içerik oluyor.

Ölçemediğimiz bir ekseni sayıyla doldurmuyoruz. Tanınırlık, her cevabın ayrıca denetlenmesine dayanır: “bu cevap gerçekten sizden mi bahsediyor, yoksa aynı adlı başka bir şeyden mi?” Bir ölçümde bu denetim düştü ve rapor rozetli bir sayı bastı — “%67, denetlenmedi”. Önceki ölçüm %44'tü; müşterinin gördüğü şey 23 puanlık bir sıçrama oldu. Rozet yetmiyor: rozetli bir sayı, sayının yanlış okunmasını engellemez — yalnızca bizi haklı çıkarır. Asıl zarar trend tarafındaydı, çünkü o sayı başarı ölçütüne başlangıç noktası olarak yazılıyor ve denetim gelecek ay çalıştığında gerçek değer çok daha düşük çıkıp çöküş gibi okunuyor. Bu ürünün bütün değeri aylar arası kıyasta. Artık: denetim düşerse bir kez daha denenir ve başarısız sonuç günlük önbelleğe yazılmaz (eskiden yazılıyordu, yani “yeniden dene” fiilen imkânsızdı). İkinci deneme de düşerse tanınırlık ekseni sayı yerine “bu ölçümde ölçülemedi” der, o ayın tanınırlık hedefi konmaz ve sayı geçmişe yazılmaz. Görünürlük merdiveni de damgalanır ve geçmişe yazılmaz — kategoride görünmeyen bir motorun basamağı marka tanınmasından çıkar, dolayısıyla o da doğrulanmamıştır. Kimlik karışıklığı bölümü de sessizce kaybolmaz: “bu ölçümde kontrol edilemedi” yazar, çünkü yokluk ile ölçülememek ayrı şeylerdir ve bölümün boş olması “karışıklık çözüldü” diye okunur.

Motor seti değişirse trend grafiği bunu tam o noktada söyler. Kategori için zaten aynı ilkeyi savunuyoruz: kategoriyi kendiliğinden değiştirmiyoruz çünkü aylar arası kıyas kırılır. Motor eklemek de aynı şeyi yapar — skor motorların ortalamasıdır, payda değişir ve sayı markanızda hiçbir şey değişmeden oynar. Sürüm notu bunu bir kez söyler ama sürüm notu ölçümün tamamına aittir; okuyan hangi ayda kırıldığını göremez. Trend, ürünün asıl vaadi: grafikte iki nokta arasındaki fark performans gibi okunuyorsa, o farkın sebebinin ölçüm olduğu tam orada yazılmalı. İki durum ayrı ayrı anlatılır: bir motorun eklenmesi ya da çıkarılması yöntem değişikliğidir; yapılandırmada duran bir motorun o ölçümde cevap vermemesi ise geçici bir sağlayıcı arızasıdır ve bir sonraki ölçümde kendiliğinden düzelir.

Kısmi denetim, denetim sayılmaz. Tanınırlık ekseni her cevabın ayrıca denetlenmesine dayanır. Hakemin yanıtı yarıda kesildiğinde bazen hücrelerin bir kısmı için karar geliyor, kalanı için gelmiyordu — ve karar bulunamayan hücre olduğu gibi bırakıldığı için sessizce “denetlendi ve geçti” hanesine yazılıyordu. Kısmi kesilme, tam kesilmeden daha tehlikeliydi: birincisi rapora “denetlendi” diye giriyor, ikincisi hiç değilse kendini belli ediyordu. Eksen artık ancak tanınmış görünen her hücre denetlendiyse geçerli sayılıyor; biri eksikse eksen “bu ölçümde ölçülemedi” durumuna geçiyor.

Ölçeğe bağlı sabitler, ölçek değişince güncellenmek zorunda. Hakeme giden isteğin yanıt uzunluğu sabit bir tavana bağlıydı ve o tavan üç motorluk ölçüme göre konmuştu. Dördüncü motor eklenince hücre sayısı arttı, yanıt tavana çarpıp kesildi ve denetim arka arkaya iki ölçümde “düştü” göründü — sebep bir sağlayıcı arızası değil, motor eklerken bu tavanın güncellenmemesiydi. Tavan artık hücre sayısıyla ölçekleniyor ve kesilme ayrıca kayda geçiyor. Bunu buraya yazıyoruz çünkü aynı sınıf hata bir daha olabilir: bir motor eklemek yalnız skorun paydasını değil, ona bağlı her tamponun boyutunu da değiştirir.

Motor seti dondurulmuştur. Ölçüm dört motorla yapılır ve bu set, trend başladıktan sonra kendiliğinden değişmez. Sebebi şu: skor motorların ortalamasıdır, yeni bir motor eklenince payda büyür ve markanızda hiçbir şey değişmeden sayı düşebilir. Perplexity eklendiği ölçümde tam olarak bu oldu — tanınırlık %44'ten %33'e indi ve merdiven bir basamak düştü, ama tanınan hücre sayısı hiç değişmemişti. Bir ölçümde set yine de değişirse (biz eklersek ya da bir motor kalıcı olarak çıkarsa) rapor bunu iki yerde birden söyler: trend grafiğinde tam o satırda kırılma işareti çıkar ve aşağıdaki geçiş tablosu basılır.

Motor eklenen ayda aynı ölçümü iki çerçevede birden gösteririz. Geçen ayın ölçümünü yeni motorla yeniden hesaplayamayız — o motora geçen ay soru sorulmadı ve olmayan bir cevabı üretmek, ölçmediğimizi ölçtük demenin en kötü biçimi olurdu. Ama bunun tersini yapabiliriz: bu ayın ölçümünü geçen ayın çerçevesinde hesaplarız. Bu ay bütün motorların hücreleri elimizdedir; yenisini dışarıda bırakınca geçen ayla birebir aynı çerçeve çıkar. Rapor üç sütun basar — geçen ay, bu ay eski çerçeveyle, bu ay yeni çerçeveyle — ve trendi ortadaki sütundan okumanızı söyler. Sağdaki sütun bundan sonraki ayların başlangıç noktasıdır. Tablo yalnız geçiş ayında çıkar; sonraki aylarda iki ölçüm de aynı çerçevededir.

Basamak özetleri “çoğu motor” demez. Basamak motorların ortancasıdır ve ortancanın garanti ettiği tek şey “motorların en az yarısı bu seviyede ya da üstünde”. Dört motorun ikisi markayı tanıyıp ikisi tanımadığında ortanca 1 çıkar; buna “çoğu motor tanıyor” demek yanlış olur, çünkü yarısı tanımıyor. Özet cümleleri artık ortancanın söylediği şeyi söylüyor ve gerçek dağılım zaten hemen altında motor motor yazılıyor.

Çift sayıda motorda ortanca aşağı yuvarlanır. Genel basamak motorların ortancasıdır ve dört motorda ortanca iki ortadaki değerin arasına düşebilir: {2, 1, 0, 0} için 0,5. Bağı aşağı çözüyoruz. Gerekçe: bir basamak, bir motorun daha markayı tanımasıyla kazanılır, tanımamasıyla kaybedilmez — “sizi tanıyor” demek “tanımıyor” demekten daha iddialı bir cümledir ve iddialı tarafın kanıt yükü ağırdır. Karar yeni değil, ama bir sürüme kadar hiçbir yerde yazmıyordu; artık bağ aşağı çözüldüğünde rapor bunu satırın yanında söylüyor.

Ölçüm biçimi değişirse ne olur

Ağırlıklar, kalemler veya herhangi bir ölçümün yapılma biçimi (site hazırlığı, tanınırlık, keşif) değiştiğinde aynı site farklı puan alır. Bu sessizce yapılmaz: her ölçüm hangi skorlama sürümüyle yapıldığını kaydeder, rapor iki farklı sürümü doğrudan kıyaslamaz ve neyin değiştiğini yazar. Aşağıdaki liste bu sayfanın süsü değil, ölçüm kodundan üretilir — sürüm artıp burası güncellenmezse testlerimiz kırılır.